اخلاق پزشكى - یوسفیان، نعمت الله - الصفحة ٤٢
درس هشتم: اخلاق در پژوهشهاى پزشكى پژوهش يعنى بررسى و مطالعه دقيقِ نظرى و عملى نظاممند و هدفدار براى پى بردن به چيزى يا كشف حقيقتى. «١» منظور از پژوهش در پزشكى، اعمالى است كه هدف آنها شناخت كلى فرايندهاى شيميايى، فيزيولوژيكى يا روانشناختى است. بعضى از اين پژوهشها به امور درمانى مربوط مىشوند كه به بررسى يك دارو، يا روند درمانى يا فرايندهاى تشخيصى بر روى بيماران مىپردازند و بعضى ديگر نيز پژوهشهايى هستند كه روى انسانها، گروههاى خاص انسانى- از قبيل كودكان و زندانيان- يا روى حيوانات انجام مىگيرند كه نتيجه آن، پژوهشهاى درخشان پزشكى محسوب مىشود و به حيات هزاران نفر كمك مىكند. «٢» منظور از اخلاق در پژوهشهاى پزشكى، تبيين آن دسته از آداب و اصول اخلاقى است كه در فرايند تحقيقات براى پژوهشگران عرصه پزشكى ضرورت مىيابد. براى نمونه، بحث مىشود كه پزشكان از نظر اخلاقى تا چه حد حق دارند انسانها را ابزار پيشرفت علم پزشكى قرار دهند؟
آيا آنها اجازه دارند روى انسانها، آزمايشهايى را انجام دهند كه چه بسا موجب مرگ آنان مىشود، يا مرگ آنها را به جلو مىاندازد يا متحمل دردهايى طاقتفرسا سازند؟ پزشكان تا چه حد حق دارند بر روى حيوانات آزمايشهاى پزشكى دردآور انجام دهند. امروزه در غرب، حيوانات زنده را كالبد شكافى مىكنند، آيا از نظر اخلاقى چنين كارهايى براى پزشكان جايز است؟
اين بحث بيشتر در حوزه فقه مىگنجد و جا دارد در اينگونه مسائل از نظر فقهى بحث و موضع شرع مقدس اسلام در اين پژوهشها روشن شود. از اين رو، در اين درس به ذكر برخى آداب و اصول اخلاقى در فرايند پژوهشهاى پزشكى مىپردازيم.