معارف قرآن(ج2) - جمعی از نویسندگان - الصفحة ٩٤

و هواى او بود ولى وقتى امر سجده بر آدم متوجه او گشت و مأمور شد به موجودى خاكى اظهار خضوع كند و در برابر كرامت و فضيلت او كرنش نمايد، نتوانست اعتراض، استكبار و كفر و عناد خويش را پنهان كند و كفر مستور او آشكار گشت.
عبرت از سرانجام ابليس‌ تمام بدبختى شيطان، زاييده تكبّر و خود بزرگ‌بينى او بود، تا جايى كه علم و حكمت خداوند را انكار كرد و به فرمان او خرده گرفت. بدين جهت، به جاى بزرگى، پستى و ذلّت را براى خويش خريد و مغضوب و رانده درگاه الهى شد.
اين آزمون بزرگى براى انسانهاست تا بدانند: تكبّر، خود بزرگ‌بينى، فخر فروشى و انحراف از مسير تواضع و فروتنى در مقابل خداوند و انسانها، سرانجام شومى دارد.
امام على عليه السلام در خطبه قاصعه در نكوهش كبر و خودخواهى چنين مى‌گويد:
از كار خدا درباره شيطان عبرت گيريد، كه [عبادت و] بندگى طولانى و كوشش فراوانِ او را به‌خاطر لحظه‌اى سركشى، تباه ساخت.
او شش هزار سال عبادت كرده بود- كه معلوم نيست از سالهاى دنيا بوده يا سالهاى آخرت- پس چه كسى بعد از ابليس با داشتن چنين گناهى از كيفر خدا مصون مى‌ماند. «١» اخطار به فرزندان آدم‌ «يا بَنى‌ آدَمَ لا يَفْتِنَنَّكُمُ الشَّيْطانُ كَما اخْرَجَ ابَوَيْكُمْ مِنَ الْجَنَّةِ يَنْزِعُ عَنْهُما لِباسَهُما لِيُرِيَهُما سَوْاتِهِما انَّهُ يَريكُمْ هُوَ وَ قَبيلُهُ مِنْ حَيْثُ لا تَرَوْنَهُمْ انَّا جَعَلْنَا الشَّياطينَ اوْلِياءَ لِلَّذينَ لا يُؤْمِنُونَ» (اعراف، آيه ٢٧)
اى فرزندان آدم! شيطان شما را نفريبد چنان‌كه پدر و مادر شما را از بهشت بيرون كرد، لباسشان را از تنشان بيرون آورد تا عورتشان را به آنان نشان دهد، همانا او و همكارانش شما را مى‌بينند از جايى كه شما آنها را نمى‌بينيد، همانا ما شيطانها را سرپرست كسانى قرار داديم كه ايمان نمى‌آورند.