معارف قرآن(ج2) - جمعی از نویسندگان - الصفحة ٩٠

علّت سجده‌نكردن شيطان‌ «قالَ ما مَنَعَكَ الَّا تَسْجُدَ اذْ امَرْتُكَ، قالَ انَا خَيْرٌ مِنْهُ خَلَقْتَنى‌ مِنْ نارٍ وَ خَلَقْتَهُ مِنْ طينٍ» (اعراف، آيه ١٢)
خداوند (به شيطان) فرمود: در آن هنگام كه به تو فرمان دادم، چه چيز تو را مانع شد كه سجده كنى؟ گفت: من از او بهترم، مرا از آتش آفريده‌اى و او را از گِل! معناى سجده براى آدم چيست؟
عبادت به معناى اظهار عبوديت و بندگىِ عابد و ربوبيت و الوهيت معبود است. عبد و بنده يعنى موجودى كه مالك هيچ چيز حتى وجود خودش نيست و خودش هر چه در اختيار دارد، از آنِ مولايش مى‌باشد و به قول مشهور:
«الْعَبْدُ وَ ما بِيَدِهِ مِلْكُ مَوْلاهُ» عبد (خودش) و هر چه در اختيار دارد، ملك مولايش مى‌باشد.
عبادت به عملى مى‌گويند كه حاكى از خضوع، اظهار عبوديت، بندگى و مملوكيت نسبت به مولا و اقرار به مالكيت و ربوبيت او باشد. بنده مى‌تواند با اعمال مختلفى بندگى و مملوكيت خويش و ربوبيت و الوهيت مولايش را اظهار كند مثلًا براى نشان دادن اين معنا با احترام و خضوع در مقابل مولايش بايستد، اوامر او را بدون چون و چرا اطاعت كند، پشت سر او راه برود، در مقابل او خم شود يا به خاك بيفتد و هر كدام از اعمال فوق مى‌تواند مصداق عبادت باشد همچنان كه مى‌تواند فقط به عنوان تكريم و احترام باشد؛ البته اظهار عبوديت عابد و ربوبيت معبود در بعضى از اعمال آشكارتر است و سجده كردن و به خاك افتادن بيشترين ظهور را در عبادت دارد.
عبادت جز در برابر خدا انجام نمى‌گيرد، گرچه ممكن است فردى مشرك باشد و دو رب را در مالكيت خود شريك بداند و نسبت به آن دو اظهار بندگى كند؛ يا فردى كافر و گمراه شده و غير خدا را رب و مالك خود دانسته و در مقابل او اظهار عبوديت كند.
خداوند تنها مولا، مالك و ربّ جهان آفرينش است و عبادت تنها سزاوار اوست و