معارف قرآن(ج2) - جمعی از نویسندگان - الصفحة ٧٥
خدا هدايت يا گمراه مىكند اينكه آيه شريفه مىگويد: خداوند هر كس را كه بخواهد گمراه يا هدايتش مىكند، مقصود، فراهم ساختن يا از ميان بردن مقدمات هدايت در مورد كسانى است كه آماده بودن يا آماده نبودن خود را براى پذيرش حق ثابت كردهاند، مانند دانشآموز خوش ذوق و با استعدادى كه از درس، استقبال مىكند، استاد نيز به همان نسبت او را به سرچشمه دانش، رهنمون مىشود، برخلاف دانشآموزى كه علاقهاى به درس خواندن نشان نمىدهد و استاد هم تدريجاً چنين كسى را طرد كرده و از علم خود محروم مىسازد.
پس هدايت و گمراه كردن خداوند با توجه به زمينه خود افراد است. نه دسته اول در پيمودن و انتخاب راه مستقيم مجبورند و نه دسته دوم در گزينش گمراهى. «١» در اين آيات فرموده كسى را كه بخواهيم گمراه كنيم، سينهاش را تنگ و بىظرفيت مىگردانيم. «ضيّق» يعنى «تنگ» و «حرج» يعنى «تنگترين تنگ»؛ بعد اين حالت را تفسير كرده به اينكه گويى مىخواهد به آسمان بالا رود؛ آنچنان برايش سخت و مشكل است.
تشبيه تنگى سينه غير شايسته براى پذيرش ايمان را به كسى كه مىخواهد به آسمان بالا رود، شايد بتوان از اخبار غيبى قرآن دانست، چون كسى كه مىخواهد به آسمان بالا رود، به هنگام صعود فشار هوا بر سينه و شش او وارد مىشود و آنها را فشرده مىسازد؛ از طرف ديگر هر چه از زمين فاصله بگيرد، به دليل رقيق شدن هواى اطراف، هواى كمترى به شش او مىرسد و سبب مىشود كه شش و سينه او منقبض شده و تنگ گردد بهطورى كه برايش غير قابل تحمل مىشود. چنين كسى سينهاش به شدت تحت فشار قرار مىگيرد و تنگ مىگردد. سينه كسى كه مورد قهر خدا قرار گرفته چنين تنگ مىگردد و ظرفيت پذيرش ايمان را نخواهد داشت.
پليدى كفّار رِجس به معناى نجاست، ناپاكى و پليدى است يعنى حالتى كه سبب منفور شدن