معارف قرآن(ج2) - جمعی از نویسندگان - الصفحة ١١١
«ما اصابَكُمْ مِنْ مُصيبَةٍ فَبما كَسَبَتْ ايْديكُمْ» «١» هر مصيبتى به شما برسد به سبب دستاورد خود شماست.
تبيين اين سنّت چگونه ممكن است ايمان و صلاح قوى سبب بركت و آبادانى گردد و يا ظلم و كفر قوى سبب فساد و ويرانى شود؟ علامه طباطبايى در بيان اين سنت مىفرمايد:
بهطور كلى همه اجزاى عالم مانند اعضاى يك بدن، به يكديگر متصل و مرتبط است بهطورى كه صحت و سقم و انحراف و استقامت يك عضو در صدور افعال از ساير اعضا تأثير داشته و اين تفاعل در خواص و آثار در همه اجزا و اطراف آن جريان دارد و به بيان قرآن شريف تمامى اين اجزا بهسوى خداى سبحان و هدفى كه براى آنها مقدر شده، در حركتند.
انحراف و اختلال حركت يك جزء از اجزاى آن- مخصوصاً اگر از اعضاى برجسته باشد- در ساير اجزا بهطور نمايان اثر سوء مىگذارد و (در نتيجه قانون عمل و عكسالعمل) آثارى هم كه ساير اجزاى اين عالم در اين جزء دارند، فاسد مىشود و خلاصه فسادى كه از جزء مزبور به ساير اجزاء راهيافته بود به خودش برمىگردد؛ بنابراين اگر امتى از راه فطرت (كه نظام آفرينش بر آن اساس استوار گرديده) منحرف گردد، اسباب طبيعى محيط به او هم مختل شده و آثار سوء اين اختلال به خود آن امت برمىگردد و خلاصه دود كجرويهايش به چشم خودش مىرود (همچنان كه اگر امتى بر مسير فطرت استوار بماند و يا بعد از انحراف به اين مسير بازگردد، اسباب طبيعى محيط به او هم به اعتدال فطرى بازمىگردد و در نتيجه اين اعتدال، صلاح و بركت نصيب مىگردد). «٢» جواب يك اشكال بعضى گمان كردهاند اين طرز تفكر ناشى از ضعف و آگاهى نداشتن به نظام فراگير علت و معلول است. بشر چون توان مقابله با بلاهاى طبيعى را ندارد، آنها را به خواست خدا نسبت مىدهد تا خود را قانع و راضى سازد و اگر در علم پيشرفت كند، هم مىبيند