معارف قرآن(ج2) - جمعی از نویسندگان - الصفحة ١٠٣
نيكوكار كه حسابشان پاك بوده و سريع وارد بهشت شدهاند و كافران و مستضعفان مقصر كه بدون حساب وارد جهنم شدهاند. «١» (يَعْرِفُونَ كُلا بِسيماهُمْ)
٢- فقط آنانند كه در قيامت حق دارند حرف بزنند، سؤال و جواب نمايند و حكم به حق كنند، و غير آنان را حق حرف زدن، سؤال و جواب و حكم كردن نيست. «٢» ٣- آنان را «رجالٌ» ناميد و به طور نكره ذكر كرد تا به شأن و مقام والاى آنان اشاره كند. «٣» ٤- در اين آيات «رجال اعراف» جداى از اهل بهشت و دوزخ و ناظر بر هر دو گروه و در امان از هول و فزع قيامت معرفى شدهاند؛ پس معلوم مىشود آنان همان مخلَصان هستند كه در آيه ١٢٨ سوره صافّات «٤» ذكر شدهاند.
٥- ممكن است تصور شود عبارت «لَمْ يَدْخُلُوها وَ هُمْ يَطْمَعُونَ» وصف «رجال اعراف» است و به همين جهت آنان را مؤمنان گناهكار يا مستضعفان شمردهاند؛ ولى از دقت در آيه معلوم مىشود كه اين فراز وصف مؤمنان گناهكار است كه هنوز وارد بهشت نشدهاند و شايد- همچنان كه در روايتى هم آمده است كل عبارت «وَ نادَوْا اصْحابَ الجَنَّةِ انْ سَلامٌ عَلَيْكُمْ لَمْ يَدْخُلُوها وَ هُمْ يَطْمَعُونَ وَ اذا صُرِفَتْ ابْصارُهُمْ تِلْقاءَ اصْحابِ النَّارِ قالُوا رَبَّنا لا تَجْعَلْنا مَعَ الْقَوْمِ الظَّالِمينَ» همهاش سخن مؤمنان گناهكار باشد كه در اعراف بوده و هنوز وارد بهشت نشدهاند. وقتى آنان برادران مؤمن صالح خود را در بهشت مىبينند، بدانان سلام مىكنند درحالىكه هنوز خود وارد بهشت نشدهاند و طمع آن را دارند و وقتى كافران را در جهنم مىبينند، از بودن با آنان به خدا پناه مىبرند. «٥» و اما «رجال اعراف» كه در آن اوج هستند و همه را مىشناسند، كافران را توبيخ و