علّامه والامقام و محدّث بلندآوازه شيعى، شيخ محّمدحسن بن‌على حرّعاملى‌مشغرى، از عالمان برجسته و شاعران تواناى شيعه است كه نسبش با ٣٤ پشت به شهيد پرافتخار كربلا، حرّ بن يزيد رياحى، منتهى مى‌شود.

وى در قريه مشغرى، از توابع جبل عامل در خانواده‌اى كه غالباً دانشور و اديب بودند، چشم به جهان گشود و از اوان جوانى در همان سامان به تحصيل علوم دينى و ادبى پرداخت و در فقه، حديث، رجال، ادبيات و شعر مقام والايى يافت و در رديف عالمان بزرگ قرار گرفت و آوازه كمالات او در محيطهاى علمى آن روز منتشر گشت. وى تا چهل سالگى در همان ديار به سر برد، سپس راهى عراق شد و پس از زيارت قبور پاك امامان معصوم (ع) و ديدار با علماى آن ديار به ايران آمد و ساليان سال در مشهد مقدّس رحل اقامت افكند و به تدريس، تأليف و تهذيب نفس پرداخت و منصب «شيخ الاسلامى و قضاوت» را عهده‌دار شد.

از آنجايى كه در مشهد مهم‌ترين حوزه علمى و درسى آن شهر را اداره مى‌كرد جمع زيادى از دانشمندان و فضلا از محضر او برخاستند كه نام آن در تذكره‌هاى آن روز و همچنين مقدمه امل الآمل وى آمده كه از آن ميان مى‌توان به سيّد نورالدين جزايرى فرزند محدّث معروف شيعى، سيّد نعمت‌الله جزايرى و علامه بزرگ سيد هاشم بحرانى صاحب تفسير البرهان اشاره كرد.

علّامه عاملى، دانشورى پركار و خوش ذوق بود و آثار مهمّى را به جهان دانش تقديم نمود كه، ساليان متمادى است مورد توجه و بهره‌گيرى عموم فقيهان و محدّثان واقع گرديده است. به گفته اهل تحقيق آثار علمى شيخ به پنجاه و پنج كتاب و رساله بالغ مى‌شود كه در ذيل به چند اثر معروف وى اشاره مى‌شود.

١. اثبات الهداة بالنّصوص و المعجزات، در هفت جلد، كه درباره آن در همين مقال سخن خواهيم گفت.

٢. امَل الآمل در شرح حال و آثار علماى جبل عامل و غير آن. اين كتاب در دو جلد به تصحيح و تحقيق سيّد احمد حسينى، توسط انتشارات دارالكتاب الاسلامى به چاپ رسيده است.

٣. الجواهر السنيّه فى الاحاديث القدسيّه، اين كتاب ظاهراً اولين تأليف شيخ بوده و كسى پيش از وى احاديث قدسى را اين‌گونه گردآورى نكرده است. اين كتاب به نام كليات احاديث قدسى به قلم زين‌العابدين كاظمى خلخالى به فارسى ترجمه شده و بارها به همّت انتشارات دهقان منتشر شده است.

٤. الايقاظ من الهَجعه بالبرهان على الرجعة، بيداركننده از خواب در برهان بر وجود رجعت. اين كتاب نقطه عطفى در بحث «رجعت» به شمار مى‌آيد و شايد بتوان آن را درباره اين موضوع كمّى‌ترين و كيفى‌ترين كتاب‌ها دانست كه در ميان عالمان بزرگ اماميّه تاكنون نگاشته شده است و چنانچه خود اشاره كرده، بالغ بر هزاروششصد آيه و حديث در اثبات رجعت در اين كتاب گردآورى شده و به اشكال و شبهات منكران پاسخ داده شده است.

از نظر شيخ، رجعت، يعنى زنده شدن پس از مرگ و پيش از قيامت و چنين معنايى علاوه بر اينكه مورد اجماع اماميّه مى‌باشد، ضرورى مذهب نيز هست. ايشان دوازده دليل بر اثبات رجعت در اين كتاب بيان داشته است.

٥. ديوان اشعار؛ چنانچه پيشتر اشاره شد علّامه عاملى، اديبى توانا و شاعرى خوش‌قريحه بوده، كه ديوان وى مشتمل بر فنون مختلف شعر از مدايح و مراثى و غزليّات و موعظه ... مى‌باشد كه نمونه‌هايى از سروده‌هاى وى به طور پراكنده در بعضى از كتاب‌هاى خودش و ديگران آمده است.

٦. وسائل‌الشيعه كه نام كامل آن، التفضيل وسائل الشيعة إلى تحصيل مسائل الشريعه است كه به اختصار آن را وسائل‌الشيعه و وسائل مى‌گويند.

اين كتاب معروف‌ترين اثر شيخ و يكى از سه جوامع حديثى بزرگ قرون اخير است كه عبارتند از: الوافى، بحارالانوار و