دوم: طول عمر آن امامى كه براى مأموريت جهانى در روز موعود ذخيره شده است و نيز معاصر بودن وى با نسلهاى بسيارى از امت اسلامى (براساس برداشت و فهم معتقدان به امامت آن حضرت).

سوم: غيبت آن رهبر در اين ميان و بى اطلاعى مردم از شخص او و نيز محل سكونت و روش زندگى اش.[١]

هر كدام از اين سه مفهوم، تأثيرى حقيقى و مهم در روز موعود برجاى خواهد گذاشت.

اما مفهوم اول: اين مفهوم را شيعه و غيرشيعه قبول دارند؛ زيرا مسأله به تأخير افتادن روز موعود، از امور روشن و مسلم در نزد همه مسلمانان از صدر اسلام تا آينده است. در چارچوب اين مفهوم، تفاوتى نمى كند كه در خلال اين مدت زمانِ طولانى، آن حضرت به دنيا آمده باشد يا خير و يا اين كه غائب باشد يا حاضر.

اين «به تأخير افتادن» از جهات مختلفى، ثمرات مهم و آثار ژرفى در ارتباط با روز موعود و دولت جهانى، از خود به جاى مى گذارد:

جهت اول: عبور امت اسلامى از گردنه هاى آزمايش و ابتلائات و ظهور جوهره ايمان در انسانهاى صالح و ره سپردن آنان در راه تعميق اخلاص و بيدارى.

جهت دوم: اين شرايط سخت و طولانى، باعث برآمدن شمارى كافى از انسانهاى مخلص و كاملى خواهد شد كه افتخار فرماندهى نبرد عدالت خواهانه جهانى در روز موعود، نصيبشان مى شود.

جهت سوم: اين مدت زمان طولانى، چونان يك مربى، عهده دار كامل كردن تربيت نسلهاى امت اسلامى در دو ساحت فكرى (درك برنامه عدالت محور و كامل الهى) و معنوى (تمرين و ممارست براى اطاعت از آن قانون و برنامه و جان فشانى در راه آن) مى باشد.

بايد يادآور شد كه اين تربيت، تنها مخصوص مؤمنان كامل و مخلص نيست بلكه امرى است فراگير كه ديگران را نيز با وجود اختلاف مرتبه فكرى و عملى، دربرمى گيرد. چنين تربيتى موجب مى گردد امت اسلامى در سطحى قرار گيرد كه آمادگى لازم براى درك قوانين و نيز انديشه هايى، كه در دولت جهانى اعلان خواهد شد، داشته باشد. هم چنان كه گفتيم اين جهتهاى سه گانه، ربطى به وجود امام غايب (ع) ندارد بلكه مى توان به نتيجه دهى آنها باور داشت و در عين حال به وجود آن حضرت- مثلًا- ايمان نداشت؛ هم چنان كه غير اماميه چنين اند.

تا آنگاه كه خداوند باعلم بى كران خويش دريابد كه اين امور طبق آن برنامه كامل، به كمال خويش رسيده و نتيجه داده است. در آن هنگام است كه خداوند امام مهدى (ع) را در زمان خويش پديد خواهد آورد تا ايشان امت اسلامى و بشريت را با رهبرى خود به ساحل صلح و عدالت برساند.

البته اگرچه به طور اجمال، معتقديم كه بين آن جهتهاى سه گانه و وجود امام غايب ربطى نيست اما نبايد در اين باره تن به مبالغه دهيم. براى روشن شدن اين سخن، توجه خوانندگان رابه دو مطلب زير جلب مى نماييم:

نكته اول: همه مذاهب اسلامى با وجود اختلافاتى كه دارند، در اين باور مشتركند كه «حقانيت»، منحصر به يكى از آنهاست و مذاهب ديگر، همگى كم و بيش از اسلام واقعى دورند. در اينجا هر مذهبى مدعى برحق بودن خويش است.

نكته دوم: تزكيه و پالايش دلهاى مؤمنان- كه براى روز موعود، امرى ضرورى است- جز برمبناى «حق» نيست و آزمايشها و امتحانات جز از رهگذر اطاعت پروردگار و اخلاص ورزيدن نسبت به او معنى ندارد. براين اساس مى توان گفت كه آموزش و تربيت انسانها براساس مذهب يا مذاهبى كه از اسلام حقيقى دورند، جز آموزش براساس باطل نيست هر چند كه اسم اسلام روى آن باشد.

در اين صورت، امر تزكيه و پالايش جانهاى مؤمنان، منحصر به مذهبى است كه حق مدار، مطابق با اسلام و مورد رضايت خداوند و به طور اجمال، مذهبى كه پرورش دهنده انسانهاى كاملى باشد كه در روز موعود تحت ولايت امام مهدى (ع) به پا خيزند.

بنابراين ثمرات و نتايجى كه از مفهوم اول به دست مى آيد، جز بر همان مذهب حق مترتب نمى شود.

اما مفهوم دوم كه عبارت است از: طول عمر امام مهدى (ع) و هم عصرى آن حضرت با تاريخ طولانى امت اسلامى به طور خاص و تمامى بشريت به شكل عام.

هر نتيجه اى كه از اين مفهوم به دست مى آيد، تنها مربوط به ديدگاه اماميه در خصوص امام مهدى (ع) است. در نتيجه هرگاه بدانيم اين مفهوم چه نقش مهمى در تكميل و تثبيت عدالت در عصر ظهور خواهد داشت. آنگاه به برترى ديدگاه اماميه بر ديگران، در اين موضوع، پى خواهيم برد.

خداوند متعال، بهترين طرح براى تحقق عدالت در دولت جهانى را طرح و برنامه غيبت قرار داده است؛ از همين جاست‌