٣. كتاب الغيبة، ابن ابى زينب، محمّد بن ابراهيم بن جعفر، معروف به نعمانى (از علماى قرن چهارم هجرى قمرى)، تحقيق و تصحيح على اكبر غفارى، مترجم محمد جواد غفارى، چاپ دوم: تهران، صدوق، ١٣٧٦.

كتاب ياد شده مشتمل بر يك مقدمه و ٢٦ باب است. نويسنده در مقدمه نسبتاً طولانى اين كتاب، به بيان دلايل و انگيزه تأليف كتاب پرداخته و در ابواب مختلف آن موضوعات گوناگونى را مورد بررسى قرار داده كه مهم ترين آنها به شرح زير است:

١. ضرورت شناخت امام (ع)؛

٢. غيبت امام زمان (ع)؛

٣. ويژگيها و خصائل حضرت صاحب (ع)؛

٤. علائم پيش از ظهور؛

٥. وضع شيعه هنگام قيام قائم (ع) و ... را بررسى كرده است.

٤. الإرشاد فى معرفة حجج اللّه على العباد، محمدبن محمدبن نعمان معروف به شيخ مفيد (درگذشته به سال ٤١٣ ق)، ٢ ج، ترجمه و شرح سيد هاشم رسولى محلاتى، تهران، علميه اسلاميه، بى تا.

اين كتاب مجموعه كاملى از تاريخ زندگانى و شرح احوال و اوصاف امامان شيعه است كه در يك مقدمه و ٤٠ باب سامان يافته است. باب ٣٥ تا ٤٠ اين كتاب به امام مهدى (ع) اختصاص دارد و در آنها موضوعاتى چون تاريخ ولادت؛ ادله امامت؛ معجزات و نشانه هاى ظهور آن امام بررسى شده است.

شايان ذكر است كه شيخ مفيد (ره) رساله هاى مستقلى نيز در باب غيبت امام عصر و پاسخ به سؤالات و شبهات مطرح در اين زمينه دارند كه از آن جمله مى توان به الرسالة فى الغيبة[١] (چهار رساله مستقل) و الفصول العشرة فى الغيبة[٢] اشاره كرد.

٥. كتاب الغيبة، ابى جعفر محمدبن الحسن الطوسى، معروف به شيخ طوسى (درگذشته به سال ٤٦٠ ق.)، تحقيق عباداللّه الطهرانى و على احمد ناصح، چاپ دوم: قم، مؤسسة المعارف الاسلاميه، ١٤١٧ ق.

اين كتاب كه در مجموعه معارف مهدوى شيعه جايگاه خاص و قابل توجهى دارد، از ديرباز مورد توجه علما و انديشمندان بوده و بسيارى از كسانى كه در سده هاى اخير به تأليف كتاب در اين زمينه پرداخته اند، از آن بهره بردارى كرده اند.

چنانكه شيخ طوسى (ره) در مقدمه كتاب آورده است، ايشان اين كتاب را براى بررسى مباحث مختلف مرتبط با غيبت حضرت صاحب الزمان (ع)، دليل آغاز غيبت و علت استمرار آن و همچنين پاسخ به شبهات و سؤالاتى كه در اين زمينه ها از سوى مخالفان مطرح مى شده، به رشته تحرير درآورده اند.

اين كتاب نيز چون برخى ديگر از كتابهايى كه از آنها ياد شد، ابتدا به مسئله امامت امام عصر (ع) در زمان غيبت و دلايل موجود در اين زمينه و همچنين اثبات تولد آن حضرت پرداخته و با ذكر برخى از توقيعاتى كه از سوى آن حضرت صادر شده، معرفى برخى از كسانى كه در دوران غيبت صغرى توفيق وكالت و نمايندگى از سوى امام مهدى (ع) را داشته اند و همچنين بيان برخى نشانه هاى ظهور مباحث خود را به پايان برده است.

كتاب ياد شده توسط «شيخ محمد رازى» ترجمه و با نام تحفه قدسى در علائم ظهور مهدى موعود (ع) در سال ١٣٥٠ از سوى انتشارات كتابفروشى اسلاميه منتشر شده است.

٦. إعلام الورى بأعلام الهدى‌[٣]، ابى على الفضل بن الحسن الطبرسى معروف به امين الاسلام طبرسى (٥٤٨- ٤٦٨ ق.)، ٢ ج، تحقيق مؤسسه آل البيت (ع) لإحياء التراث، چاپ اول: قم، مؤسسه آل البيت (ع) لإحياء الثرات، ١٤١٧ ق.

اين كتاب دربردارنده تاريخ زندگانى، دلايل و معجزات و فضائل و مناقب پيامبر گرامى اسلام (ص) و اهل بيت عصمت و طهارت (ع) است. در بخش پايانى كتاب يادشده مباحث مختلف مرتبط با امام دوازدهم شيعيان در ضمن پنج باب به شرح زير بررسى شده است:

١. نام، كنيه، لقب، محل تولد، نام مادر امام دوازدهم و كسانى كه آن حضرت را ديده اند؛

٢. رواياتى كه در زمينه امامت امام دوازدهم از پدران آن حضرت رسيده است؛

٣. چگونگى استدلال به روايات براى اثبات امامت آن حضرت، دلايل و نشانه هايى كه در دوران غيبت صغرى از آن حضرت آشكار شده و دلالت بر امامت ايشان مى كنند، برخى از توقيعات (نامه ها و