قطعا پرداختن به همه كتابهايى كه از قرنها پيش تاكنون با ديدگاه يادشده به رشته تحرير درآمده اند، در گنجايش اين مقاله نيست، پس به ناچار تنها به ذكر عناوين و نويسندگان برخى از مهم ترين اين كتابها- كه در واقع مصادر اصلى فرهنگ مهدوى شيعى به شمار مى آيند- به ترتيب تاريخ بسنده مى كنيم.

شايان ذكر است كه برخى از اين كتابها در زمره مجموعه كتابهاى حديثى يا تاريخى شيعه اند كه بخشى را به بررسى ابعاد اعتقادى و تاريخى فرهنگ مهدوى اختصاص داده اند:

١. الكافى، ابى جعفر محمد بن يعقوب كلينى (درگذشته به سال ٣٢٨ يا ٣٢٩ ق)، ٨ ج، چاپ چهارم: تهران، دارالكتب الإسلاميه، ١٣٦٥.

همانطور كه مى دانيد كتاب الكافى جزء كتابهاى چهارگانه (كتب اربعه) روايى شيعه است. اين مجموعه ٨ جلدى شامل سه بخش كلى اصول (جلد ١ و ٢)، فروع (جلد ٣- ٧) و روضه (جلد ٨) است. «اصول كافى» در بردارنده روايات اعتقادى، «فروع كافى» در بردارنده روايات فقهى و عبادى و «روضه كافى» شامل روايات اخلاقى است.

شايان ذكر است كه جلد اول و دوم كتاب الكافى كه مباحث اعتقادى را دربردارد، با عنوان اصول كافى در چهارجلد ترجمه شده و در دسترس همه علاقه مندان به معارف شيعى قرار گرفته است.[١]

بخش عمده اى از جلد اول (متن عربى) اين كتاب (صص ٥٥٤- ١٦٨) با عنوان «كتاب الحجّه» به بيان دلايل وجود حجت خدا در عالم هستى، ويژگيهاى امامان معصوم (ع)، دلايل امامت هر يك از امامان شيعه و تاريخ زندگانى آنها اختصاص يافته است.

عزيزانى كه علاقه مندند مباحث يادشده را از متن ترجمه شده جست وجو كنند مى توانند به جلد اوّل اين كتاب (صص ٣٩٥- ٢٣٦) و جلد دوم آن مراجعه كنند.

٢. كمال الدين و تمام النعمة، ابى جعفرمحمد بن على بن الحسين معروف به ابن بابويه و شيخ صدوق (در گذشته به سال ٣٨١ ق)، ٢ ج، تحقيق و تصحيح على اكبر غفارى، مترجم منصور پهلوان، چاپ اول: قم، سازمان چاپ و نشر دارالحديث، ١٣٨٠.

چنانكه مرحوم شيخ صدوق در مقدمه اين كتاب آورده است، امام مهدى (ع) در رؤيايى صادقه دستور تأليف كتاب يادشده را به ايشان داده اند.

كتاب كمال الدين و تمام النعمة كه يكى از مصادر منحصر به فرد موضوع مهدويت به شمار مى آيد، مشتمل بر يك مقدمه و ٥٨ باب است. در مقدمه به پاسخ برخى شبهات در مورد امام مهدى (ع) پرداخته شده و در ابواب كتاب موضوعات متنوعى مورد بررسى قرار گرفته است. برخى از موضوعاتى كه در اين ابواب بررسى شده به شرح‌