ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٢٣ - حوادث قريب و ادعيه غريب
س: با توجّه به نگرانىهايى كه برخى از علما درباره احتمال وقوع بلاياى طبيعى مطرح كردهاند و پرسشهايى كه مردم در اين باره دارند، گذشته از اينكه آيا اين احتمال به وقوع خواهد پيوست يا خير، بر اساس آموزههاى دينى و شيعى، چه توصيههايى در اين شرايط براى مؤمنان مىفرماييد؟
ج: نه تنها در شرايط فعلى كه احتمال حوادث غيرمترقّبه و پيشبينى نشده يا همان بلاياى طبيعى مطرح است؛ بلكه در هر شرايطى انسان بايد حالت تضرّع و التجاء به خداوند و ائمه عليه السلام و به ويژه امام زمان (عج) را داشته باشد. بله، به طور كلّى زلزله خواهد آمد؛ امّا چه وقت؟ كجا؟ و چه جور؟ (با چه درجه و چه ريشترى؟) اين مسئله قابل پيشگويى قطعى نيست. اين عالم، مالك، صاحب و ولىّاى دارد كه «ربّانى آيات» اوست. بنابراين نبايد نگران و مضطرب باشيم كه حوادثى در پيش است؛ حوادث هميشه در پيش است.
امّا اينكه چه كنيم كه از اين حوادث به دور باشيم؛ طبعاً توسّلات و ادعيه مؤثّر است. در روايات ما آمده است: «الدّعاء يردّ القضاء ولو ابرم إبراما؛[١] دعا سرنوشت را تغيير مىدهد، هر چند محكم شده باشد»، «الدّعاء مخّ العباده؛ دعا،[٢] مغز عبادت است»،[٣] «الدّعاء تُرس المؤمن؛[٤] دعا سپر مؤمن است»
خداوند در آيات قرآن مىفرمايد: «مايَعْبَؤُا بِكُمْ رَبِّي لَوْ لا دُعاؤُكُمْ؛[٥] اگر دعاى شما نباشد، پروردگار هم هيچ اعتنايى به شما نمىكند.»
دعا بسيار خوب و نسبت به آن تأكيد شده است؛ امّا اينكه فكر كنيم كار ما فقط دعاست و گوشه خانه بنشينيم هم درست نيست.
اگر ما چنين احتمالى را مىدهيم، بايد سعى كنيم كه به گونهاى بنا بسازيم كه دور از حوادث و تلفات قرار بگيريم. سعى كنيم كنار گسل يا روى گسل نباشد و اگر هست، بناها را محكم بسازيم. يكى از مواردى كه مصداق اين فرموده اميرالمؤمنين عليه السلام است: «كن لدنياك كأنّك تعيش أبدأً[٦] و ... براى دنياى خودت چنان عمل كن كه گويى براى هميشه زنده خواهى ماند و براى آخرتت چنان عمل كن كه گويى فردا خواهى مرد.» همين محكم كارى در ساخت و ساز است؛ امّا در مجموع، دعا لازم است و فراموش نكنيم كه دعا نيز يكى از «مقدّرات» است؛ يعنى اگر شب جمعهاى آمد و انسان دعايى كرد، عرفهاى بود و دعايى كرد، شب قدرى توفيق يافت و دعا كرد خداوند به او عطاى ويژه مىفرمايد، در غير اين صورت، ميزان بهرهمندى او همان بهرهمندى عموم انسانهاست.
بيان عوامانهاش چنين است كه مثلًا، پذيرايى عمومى از مهمان همين چاى و شيرينى و ميوه است؛ امّا ميزبان مىگويد، اگر ناهار هم طلب كرد، به او بدهيد. حال در سفره زمينى نيز، چه دشمن، چه دوست از نعمتهاى عمومى خداوند بهرهمند مىشود؛ امّا خداوند اراده فرموده است كه اگر كسى نيمه شبى دستى بر آورد و دعايى كرد به او عطا مىنمايد. بنابراين خود دعا هم يكى از مقدّرات است؛ يعنى اگر فرد نخواهد، به او عطا نمىشود؟ مثلًا در موضوع گفتوگوى ما، اگر از خداوند طلب امان و پناه از بلا نكند، بهرهاى نمىگيرد؟
بله، در صورتى كه طلب كند، آن هم با شرايط ويژه استجابت دعا به درگاه خدا رود، چون خود دعا هم شرايطى دارد؛ حتّى در شرايطى برخى از اعمال ما دعا را حبس مىكند. در دعاى شريف كميل مىخوانيم: «اللهّم اغفرلى الذّنوب الّتى تحبس الدّعاء؛[٧] خدايا گناهانى را كه من مرتكب شدهام و دعا را حبس مىكند، بيامرز.» از امام سجّاد عليه السلام پرسيدند: يابن رسول الله اينها چه گناهانى است كه موجب حبس دعا مىشود؟ فرمود: «اوّل كسى كه كينه برادر مسلمانش را در دل داشته باشد، دعايش مستجاب نمىشود.» پس اوّل بايد برود دلش را پاك نمايد و بعد خدا را بخواند؛ والّا با اين كيفيت، هر چه خدا را بخواند، دعايش اصلًا بالا نمىرود و مستجاب نمىشود. در تعقيبات نماز ظهر هم مىخوانيم: «خدايا به تو پناه مىبرم از دعايى كه شنيده نمىشود.»
امام سجّاد عليه السلام در ادامه فرمودند: «دوم، كسى كه با همسر بداخلاق و تندخو باشد، دعايش مستجاب نمىشود.» يا اينكه فرمودند: «كسى كه بد زبان است، دعايش مستجاب نمىشود.» اينها مواردى است كه مانع استجابت دعا مىشود.
البتّه چنانچه با رعايت همه شرايط دعا كرديم؛ ولى مستجاب نشد، صلاح و منفعت بلند مدّت ما در آن بوده است.
در دعاى افتتاح مىخوانيم: «شايد آنچه از دست من بازداشته شده است [آن را به دست نياوردم] براى من بهتر [از آنچه كه طلب مىكردم] است؛ زيرا تو سرانجام و پايان امور را مىدانى.»
اميرالمؤمنين عليه السلام در حسّاسترين لحظات زندگيشان كه در حال ارتحال از اين دنيا بودند، چشمهاى مبارك خود را گشودند و به حسنين عليه السلام فرمودند: «شما دو نفر را و هر كس را كه وصيّتم به او برسد، سفارش مىكنم كه ... امر به معروف و نهى از منكر را ترك نكنيد؛ زيرا موجب مىشود افراد شرور بر شما مسلّط گردند، آنگاه خوبان شما