ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٣٤ - ١ تعريف پيامبر

مقايسه پيامبر و امام از ديدگاه امام رضا عليه السلام‌

١. تعريف پيامبر

در اصطلاح آيات و روايات، به پيامبر، «نبى» و «رسول» گفته مى‌شود. اين دو اصطلاح در آيات به سه صورت به كار رفته است:

الف) در برخى از آيات، «نبى» و جمع آن به صورت «انبياء» يا «نبيين» ذكر شده است؛ مانند:

- «فَبَعَثَاللَّهُ النَّبِيِّينَ مُبَشِّرِينَ وَ مُنْذِرِينَ»[١]؛

- «لَقَدْسَمِعَ اللَّهُ قَوْلَ الَّذِينَ قالُوا إِنَّ اللَّهَ فَقِيرٌ وَ نَحْنُ أَغْنِياءُ سَنَكْتُبُ ما قالُوا وَ قَتْلَهُمُ الْأَنْبِياءَ بِغَيْرِ حَقٍّ»[٢].

ب) در برخى از آيات، «رسول» و جمع آن به صورت «رُسُل» ذكر شده است؛ مانند:

- «يَوْمَيَجْمَعُ اللَّهُ الرُّسُلَ فَيَقُولُ ما ذا أُجِبْتُمْ»[٣]؛

- «وَلِكُلِّ أُمَّةٍ رَسُولٌ فَإِذا جاءَ رَسُولُهُمْ قُضِيَ بَيْنَهُمْ بِالْقِسْطِ»[٤].

ج) برخى از آيات، هر دو تعبير را ذكر كرده است؛ مانند:

- «وَما أَرْسَلْنا مِنْ قَبْلِكَ مِنْ رَسُولٍ وَ لا نَبِيٍّ»[٥]؛

- «وَاذْكُرْ فِي الْكِتابِ مُوسى‌ إِنَّهُ كانَ مُخْلَصاً وَ كانَ رَسُولًا نَبِيًّا»[٦].

«نبى» بر وزن فعيل به معناى فاعل، از ريشه «نبأ» (خبر) است‌[٧]. پس «نبى» در لغت به معناى خبردهنده است و به پيامبر، «نبى» مى‌گويند از اين جهت كه از خدا خبر مى‌دهد[٨]. برخى از لغت‌شناسان، هر خبرى را «نبأ» نمى‌دانند[٩]؛ بلكه خبرى مى‌دانند كه داراى فايده بزرگ باشد و با آن، علم يا گمان غالب پيدا شود و اگر خبرى اين سه شرط را نداشته باشد، «نبأ» نمى‌گويند[١٠]. با توجّه به اين معنا، «نبى» شخصى است كه خبر از فايده بزرگى مى‌دهد و با آن، علم يا گمان غالب به مفادّ سخن او پيدا مى‌شود.