يكى از معارف مسلّم و مشهور مكتب تشيّع، مسئله توسّل به اولياى الهى و معصومين عليه السلام و بزرگان دين، براى رفع مشكلات و برآورده دشن حاجات مشروع است. از سويى معاندان و مخالفان فرهنگ تشيّع همواره در طول تاريخ، مسئله توسّل را مشوّه جلوه داده و عقيده به آن را به منزله شرك به خداوند قلمداد كرده و از اين طريق تشيّع را به نسبت‌هاى ناروايى متّهم ساخته‌اند. در عصر ما، وهّابيون- كه به حق آلت دست استعمار و استكبار جهانى هستند- بيش از ديگران به اين نسبت‌هاى ناروا و تهمت‌هاى بى‌جا دامن مى‌زنند.

ابن تيميه (متوفاى ٧٢٨ ه. ق.) كه پايه‌گذار وهّابيت است، توسّل به پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم و طلب حاجت از حضرتش را شرك نسبت به خداوند و آزار و اذيّت خود پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم مى‌پندارد و زيارت قبر معصومان عليه السلام و تضرّع و استغاثه در بارگاه آنان را بت‌پرستى مى‌شمارد.[١] وى توسّل را به معنى ندا كردن شخص معدوم و آن را عملى حرام مى‌داند.

محمّد بن عبدالوهّاب (١١١٥- ١٢٠٦ ه-. ق) نيز كه از رهبران فرق وهّابيت است، مى‌گويد:

خطاب كردن شخص معدوم قبيح است؛ زيرا مرده هرگز توانايى پاسخ‌گويى ندارد.[٢]

ما معتقديم كه همه اين نارواگويى‌ها ناشى از عدم درك صحيح آنان از مسئله توسّل در مكتب تشيّع است و البتّه اين مطلب را نيز نفى نمى‌كنيم كه وهّابيت معاصر به دليل اغراض پليد استعمارى، عالماً و عامداً سعى در تحريف معارف شيعى دارد؛ گرچه رهبران وهّابيت خود مى‌دانند كه حقيقت اين معارف، خلاف پندارهاى باطل آنان است. ما در اين مقاله برآنيم كه به اختصار، اشارتى به فلسفه توسّل داشته باشيم و اين مسئله را از ديدگاه عقل و نقل بررسى كنيم.

معناى لغوى توسّل‌

توسّل در لغت به معناى تقرّب به غير از طريق ابزار، عمل يا شخص ديگر است. وَسَّلَ نيز به همين معنا به كار مى‌رود. در المنجد آمده است: وسَّل و توسُّل الى الله بعملٍ أو وسيله عَمِلَ عملًا تقرّبَ به اليه تعالى؛ و وسيله به معناى چيزى است كه با آن، اين تقرّب حاصل مى‌شود: «الوسيله: ما يُتقرَّبُ به الى الغير». توسّل به معناى تضرّع، استجداء [استعطاء]، التماس، استرحام، استدعا، و تذرُّع، نيز آمده است.[٣]

معناى اصطلاحى توسّل‌

توسّل به معناى مصطلح در فرهنگ شيعى را مى‌توان به صورت زير تعريف كرد:

توسّل عبارت است از خواستن حقيقى از حقيقت وجود انسان‌هايى برگزيده و كامل براى وساطت در امر خيرى مربوط به دنيا يا آخرت.

از اين تعريف چندين مطلب به دست مى‌آيد:

الف) بديهى است كه توسّل صرفاً لقلقه زبان نيست؛ بلكه خواستنى حقيقى است؛

ب) روشن است كه ما در توسّل هرگز از قبر يا بدن فيزيكى و جسم‌