ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٢٣ - ٢ شماى كلّى دوران جاهليّت

پيغمبر اسلام نيز اطلاق شود ....

مردم پيش از بعثت پيامبر (ص) در جاهليّت جهلاء (نادانى سخت) به سر مى‌بردند؛ زيرا كردار و گفتارى كه بر آن مى‌بودند، تنها جاهلان براى آنان به وجود آورده بودند و اين جهالت و نادانى كلّى و عمومى بود.[١]

در چهار آيه قرآن كريم، جاهليّت به معناى ياد شده آمده است.[٢]

در روايتى كه حارث بن مغيره از امام صادق (ع) نقل كرده، مفهوم جاهليّت در حديث نبوى روشن شده است. او مى‌گويد:

به ابوعبدالله [امام صادق‌]- درود خدا بر او باد- عرض كردم: آيا رسول خدا- درود و سلام خدا بر او و خاندانش باد- فرمود: «كسى كه بميرد و امامش را نشناسد، به مرگ جاهلى از دنيا رفته است؟» فرمود: «آرى.» گفتم: جاهليّت سخت يا جاهليّتى كه امامش را نشناسد؟ فرمود: «جاهليّت كفر و نفاق و گمراهى.»[٣]

چنان‌كه ملاحظه مى‌شود، امام صادق (ع) در اين روايت، دوران جاهليّت را با سه ويژگى كفر، نفاق و گمراهى معرفى و تبيين كرده است. اين سه ويژگى افزون بر روشن كردن مفهوم جاهليّت در حديث ياد شده، مهم‌ترين شاخصه‌هاى دوران جاهليّت را نيز بيان مى‌كنند و مى‌توانند ما را در تبيين دقيق‌تر شاخصه‌هاى اين دوران يارى دهند.

٢. شماى كلّى دوران جاهليّت‌

در برخى آيات قرآن كريم و سخنان معصومان (ع)، به شماى كلّى دوران جاهليّت و وضعيت جامعه عرب در اين دوران اشاره شده است كه در اينجا به اجمال به بررسى آنها مى‌پردازيم.

در يكى از آيات قرآن كريم، با دعوت مسلمانان به وحدت و دورى از پراكندگى، وضعيت آنان قبل از اسلام گوشزد شده است:

«و همگى به ريسمان خدا چنگ زنيد و پراكنده نشويد و نعمت خدا را بر خود ياد كنيد، آنگاه كه دشمنان [يكديگر] بوديد. پس ميان دل‌هاى شما الفت انداخت، تا به لطف او برادران هم شديد، و بر كنار پرتگاه آتش بوديد كه شما را از آن رهانيد. اين گونه، خداوند نشانه‌هاى خود را براى شما روشن مى‌كند.»[٤]