ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٢٥ - سه- حقوق فردى و اجتماعى زنان
الف) شاخصههاى فرهنگى و اجتماعى
شناخت وضعيت زنان يك جامعه، شاخصى مهم براى درك وضعيت فرهنگى و اجتماعى آن جامعه و ملاك خوبى براى قضاوت درباره سمت و سوى حركت آن- تعالى يا افول- به شمار مىآيد. به همين دليل، در اينجا به بررسى وضعيت زنان عصر جاهلى با بهرهگيرى از آيات قرآن مىپردازيم.
يك- نگاه اعراب جاهلى به زن
عرب جاهلى براى جنس مؤنّث هيچ ارزشى قائل نبود و فرزند دختر را نشانه نگونبختى خود مىدانست. از اين رو، تولد هر دختر، رويدادى ناگوار در زندگى او به شمار مىآمد؛ رويداد ناگوارى كه تنها با زنده به گور كردن نوزاد دختر سرانجام خوشى مىيافت. قرآن كريم در اين باره مىفرمايد:
«و هرگاه يكى از آنان را به دختر مژده آورند، چهرهاش سياه مىگردد، درحالىكه خشم [و اندوه] خود را فرو مىخورد. از بدى آنچه بدون بشارت داده شده است، از قبيله [خود] روى مىپوشاند. آيا او را با خوارى نگاه دارد يا در خاك پنهانش كند؟ وه چه بد داورى مىكنند.»[١]
در آيات ديگرى از قرآن نيز به اين موضوع اشاره شده است،[٢] ولى به دليل رعايت اختصار به همين مورد بسنده مىكنيم.
دو- وضعيت اخلاقى زنان
نگاه عرب جاهلى به فرزند دختر، زاييده وضعيت اسفبار زنان در جامعه سراسر ظلم و فساد و تبعيض عربستان در آستانه بعثت نبى مكرّم اسلام (ص) بود. جامعهاى كه در آن زنان هيچ حقوق فردى و اجتماعى نداشتند و تنها به عنوان كالاى جنسى به آنها نگاه مىشد.[٣]
با نگاهى به مفاد شرطهاى بيعت زنان با رسول گرامى اسلام به عمق فساد و تباهى حاكم بر زنان عصر جاهلى مىتوان پى برد. قرآن كريم در اين باره چنين مىفرمايد:
«اى پيامبر! چون زنان با ايمان نزد تو آيند كه [با اين شرط] با تو بيعت كنند كه چيزى را با خدا شريك نسازند و دزدى نكنند و زنا نكنند و فرزندان خود را نكشند و بچههاى حرامزادهاى را كه پس انداختهاند، با بهتان [و حيله] به شوهر نبندند و در [كار] نيك از تو نافرمانى نكنند، با آنان بيعت كن و از خدا براى آنان آمرزش بخواه؛ زيرا خداوند، آمرزنده مهربان است.»[٤]
با نگاهى به مطالبى كه مفسّران در ذيل آيه ياد شده مطرح كردهاند، مىتوان گفت اعمالى كه ترك آنها شرط بيعت با پيامبر بيان شده است، به نوعى در آن عصر، ميان بيشتر زنان رواج داشته[٥] و خداوند به اين وسيله خواسته است آنها را از انجام اين اعمال باز دارد.
يكى ديگر از ويژگىهاى نكوهيده زنان عصر جاهلى، خودآرايى، خودنمايى و عرضه زيورآلات و جاذبههاى جنسى خود در مجامع عمومى بود. قرآن كريم از اين ويژگى با عنوان «تبرّج» ياد مىكند و در يكى از آيات خود، خطاب به همسران پيامبر، آنها را از اينكه مانند زنان عصر جاهليّت در برابر مردان بيگانه خودآرايى كرده و زينتهاى خود را آشكار كنند، بر حذر مىدارد:
«و در خانههايتان قرار گيريد و مانند روزگار جاهليّت قديم، زينتهاى خود را آشكار مكنيد.»[٦]
سه- حقوق فردى و اجتماعى زنان
زنان دوران جاهلى از همه حقوق فردى و اجتماعى حتى حق ارث