انديشه هاى فقهى- سياسى آيتاللّه العظمى گلپايگانى در عصر غيبت - امامى، محمدمهدى - الصفحة ١٧١ - مواضع سياسى آيت الله العظمى گلپايگانى قدس سره

آغاز كرد و در حقيقت مى‌خواست، قدرت نهاد مقابل خود را آزمايش كند، لذا به تصويب طرح انجمنهاى ايالتى و ولايتى دست زد، تصويب اين طرح عرصه‌اى براى ارزيابى قدرت نهاد مرجعيت و همينطور شناسايى عناصر مخالف و مبارز روحانيت، مجامع و مراكز علمى- مذهبى بود، تا بتواند در آينده فعاليت آنها را كنترل كند[١].

به نظر مى‌رسد شاه انتظار مخالفت و مقاومت شديد نهاد مرجعيت و روحانيت را نداشت و تصور مى‌كرد با فوت آيت اللّه بروجردى، مرجعيت شيعه بويژه قم دچار پراكندگى شده است و آنان قدرت اقدام يكپارچه را نخواهند داشت، چرا كه در قم امور حوزه و مرجعيت بيشتر بوسيله آيت اللّه العظمى گلپايگانى قدّس سرّه و شريعتمدارى اداره مى‌شد و در كنار ايشان امام خمينى قدّس سرّه، آيت اللّه مرعشى نجفى، محقق داماد، حاج مرتضى حائرى به فعاليت علمى مى‌پرداختند، برخلاف انتظار دولت و شخص شاه، مخالفت و واكنش روحانيت، قاطع و شديد بود، بدنبال اعلام تصويب‌نامه لايحه انجمنهاى ايالتى و ولايتى، مراجع و علماى طراز اول قم به دعوت امام خمينى قدّس سرّه در منزل آيت اللّه مرتضى حائرى يزدى تجمع مى‌كنند[٢]. سرانجام لايحه انجمن‌هاى اياليت و ولايتى با مخالفت و مقاومت پى‌گير و قاطع‌

[١]- حميد روحانى، پيشين، ١٣٦٠، ص ٢١٠.

[٢]- حميد روحانى، پيشين، ص ١٧٨.