شود. اما در جايى كه قصاص به هر دليلى امكان ندارد، ثبوت ديه به طور عرضى يعنى به نحو بدليت خواهد بود نه بالاصاله. در مواردى كه قصاص در آن بدون رد چيزى ثابت مى شود، ديه ثابت نمى شود مگر با مصالحه و رضايت طرفين، اعم از اين كه قصاص در نفس باشد يا در غير آن. در مواردى كه قصاص مستلزم رد چيزى است، ولى- چنانكه قبلًا گذشت- مخير است بين قصاص و ديه.»

از جناب شما خواهشمندم اين مسأله را با جزئيات بيشتر توضيح دهيد تا براى همه فهم آن آسان شود؛ زيرا اين مسأله در بحث ما بسيار اهميت دارد. قبلًا سپاسگذارم.

جواب:

بالاصاله بودن ثبوت ديه در مورد قتل خطايى و شبيه عمد، بدين معنى است كه اين حكم از آغاز تشريع و نزول شريعت ثابت است. همچنين است در مواردى كه از طرف شرع قصاصى جعل نشده و تنها ديه جعل شده باشد؛ مثل اين كه قاتل، پدر مقتول باشد يا مقتول ديوانه باشد. در قتل عمدى، بالاصاله قصاصى جعل شده نه ديه و تنها در صورتى ديه ثابت مى شود كه بين ولى مقتول و قاتل، مصالحه و تراضى صورت بگيرد. بلى! ديه بالعرض ثابت مى شود به عنوان بديلى قصاصى براساس اين قاعده كه خون مسلمان به هدر نمى رود و اين در مواردى است كه قصاصى امكان نداشته باشد مثل زمان ما و يا اين كه قاتل فرارى باشد. در اين صورت از مال قاتل‌