علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ١٧ - سبکشناسی دعای مکارم الاخلاق

جمله دوم، به تبعیت جمله قبل حذف شده است.

گاهی واژه حذف شده، حرف است و گاهی اسم؛ مانند:

وَ أَلْبِسْنِی زِینَةَ الْمُتَّقِینَ، فِی بَسْطِ الْعَدْلِ ... وَ تَرْکِ التَّعْییرِ، وَ الْإِفْضَالِ عَلَی غَیرِ الْمُسْتَحِقِّ.[١]

در این جا حرف «فی» و واژه «ترک» در عبارت آخرحذف شده است. گاهی حذف به صورت حذف فعل و تضمین معنا و اشاره به آن با آوردن حرف اضافه اختصاصی آن فعل صورت می‌پذیرد؛ مانند:

أَوْسِعْ عَلَیَّ فِی رِزْقِكَ.[٢]

این امر باعث ایجاز و اشاره به معنای دو فعل است. در این جا «أَوْسِعْ»، با حرف
اضافه «فِی» متعدی شده است و متضمن معنای «بارک» است؛ یعنی روزی مرا پر برکت کن.[٣] در بعضی از جملات نیز موصوف حذف شده است؛ مثلاً آن جا که حضرت
زین العابدین٧ می‌فرماید:

وَفِّقْنِی لِلَّتِی هِیَ أَزْكَی.[٤]

در این عبارت، موصوف «أَزْكَی» حذف شده و در واقع بوده است: «وفقنی للحالة أو الخصلة أو السیرة التی هی أزکی الحالات أو الخصال أو السیر». عدم بیان موصوف و حذف آن دلیلی است بر بزرگی و فخامت موصوف که با بیان آن، این برداشت میسر نبود و این حذف بلیغ‌تر و زیباتر است. هم‌چنین، حذف حرف در واژه‌هایی مانند: «أَجْرِ، لَا تَدَعْ، أَبْقِ، صُنْ، مُصَلٍّ» دیده می‌شود.

لایۀ معنایی

لایۀ معنایی سطحی موازی با سطوح گذشته است که با ویژگی‌های آوایی و ساخت‌های جانشینی و همنشینی ارتباط پیدا می‌کند. این سطح به بررسی رابطه میان لفظ و معنا، و ساختار کلمه و مفهوم آن می‌پردازد تا ارزش سبک‌شناسی پدیده‌ها را نمایان سازد.

دلالت‌های معنایی از دو دیدگاهِ دلالت‌های ساده یا لغوی و دلالت‌های پیچیده یا


[١]. همان، ١٣٥.

[٢]. همان، ١٣٣.

[٣]. ریاض السالکین، ج٣، ص٣١١.

[٤]. صحیفة سجادیه، ص١٣٦: و به روشی که پاکیزه ترین روش‌ها است، توفیقم ده.