محتوایی و هم‌سازی ظاهری روایات با آیات کتاب خدا می‌تواند معیار و ملاکی در تصحیح متون حدیث و زدودن آن از تصحیف و دیگر آسیب‌ها قرار گیرد. در ادامه به تبیین دو
روش بهره‌گیری از قرآن در شناسایی و اصلاح تصحیف در متن روایات خواهیم پرداخت
که یکی بر‌گرفته از شباهت محتوایی و دیگری شباهت شکلی و ظاهری روایات با قرآن
کریم است.

١. عرضه بر قرآن

چنان که گذشت، تجلی قرآن در کلام معصومان: گاه به صورت آشکار (مستقیم) و گاهی پنهان (غیر مستقیم) است. منظور از تأثیرپذیری پنهان، تبلور مضامین و معارف قرآنی در محتوای روایات است؛ بدون این که در ظاهر الفاظ، اثری از آیات الهی به چشم آید.[١] این همخوانیِ دقیق و تأثیر پذیریِ عمیق روایات از قرآن، در کنار استواری الفاظ و معانی و برکنار بودن آیات الهی از تحریف، موجب می‌شود که قرآنْ محور سنجش درست و نادرست در روایات قرار گیرد. بر اساس این معیار، موافقت و مخالفت با قرآن نشانه صدور یا عدم صدور روایت از معصوم٧ است. این معیار در روایات مختلف، بارها مورد تأکید قرار گرفته است. امام صادق٧ می‌فرماید:

مَا لَمْ‌ یُوَافِقْ‌ مِنَ الْحَدِیثِ الْقُرْآنَ، فَهُوَ زُخْرُف؛[٢]

هر حدیثی که با قرآن موافق نبود، دروغی است خوش‌نما.

هم ایشان از قول رسول خدا٦ فرمود:

أَیُّهَا النَّاسُ! مَا جَاءَكُم عَنِّی یُوَافِقُ‌ كِتَابَ‌ اللَّهِ‌ فَأَنَا قُلْتُهُ، وَ مَا جَاءَكُمْ یُخَالِفُ كِتَابَ اللَّهِ فَلَمْ أَقُلْهُ؛[٣]

ای مردم، هر کلامی که از من به شما رسید و با کتاب خدا موافق بود، از من است و آن چه با کتاب خدا مخالف بود، کلام من نیست.

همین ملاک می‌تواند معیار شناسایی و اصلاح تصحیفات موجود در متن روایات
قرار گیرد.

توضیح، آن که گاهی تغییری اندک در لفظ موجب تغییر و دگرگونی معنا می‌شود و

[١]. همان، ص٩٥.

[٢]. الكافی، ج‌١، ص٦٩.

[٣]. همان، ج‌١، ص٦٩.