علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ١٠٠ - نقش قرآن در کشف و اصلاح تصحیف در روایات
نقل شده و این تصحیفی آشکار در روایت است که با مراجعه به قرآن قابل اصلاح است.
دوم. اقتباس
گونهای دیگر از تجلی قرآن در روایات مصومان: به شیوه «اقتباس» است. اقتباس
یا تضمین، آن است که گویندهْ بخشی از کلامِ شخص دیگری را در کلام خود بیاورد.[١]
در روایاتْ اقتباس از قرآن فراوان به چشم میآید. اقتباسِ آیات الهی در روایات خود به دو صورت است:
یکم. اقتباس صریح
اقتباسِ صریح آن است که امام٧ عبارتی قرآنی را با همان ساختار و الفاظ، بدون تغییر یا با اندک تغییری در سخن خود میآورند؛[٢] مثل این دعای امام سجاد٧:
اللَّهُمَّ وَ أَوْصِلْ إِلَی التَّابِعِینَ لَهُمْ بِإِحْسَانٍ، الَّذِینَ یَقُولُونَ رَبَّنَا اغْفِرْ لَنا وَ لِإِخْوانِنَا الَّذِینَ سَبَقُونا بِالْإِیمانِ خَیْرَ جَزَائِكَ.[٣]
که در آن، آیه دهم سوره حشر تضمین شده که میفرماید:
«وَ الَّذینَ جاؤُ مِنْ بَعْدِهِمْ یَقُولُونَ رَبَّنَا اغْفِرْ لَنا وَ لِإِخْوانِنَا الَّذینَ سَبَقُونا بِالْإیمانِ ...»[٤]
دوم. اقتباس اشاری
در این گونه از اقتباس، عبارتی قرآنی، با تغییر در لفظ یا ترکیب در کلام آورده شده؛[٥] به گونهای که ذهن هر شنوندۀ آشنا به آیات قرآن را به آن عبارت قرآنی سوق میدهد؛ به عنوان مثال، امام سجاد٧ در دعایی میفرماید:
اللَّهُمَّ وَ حَمَلَةُ عَرْشِكَ الَّذِینَ لا یَفْتُرُونَ مِنْ تَسْبِیحِكَ، وَ لا یَسْأَمُونَ مِنْ تَقْدِیسِكَ، وَ لا یَسْتَحْسِرُونَ مِنْ عِبَادَتِكَ.[٦]
جای هیچ تردیدی نیست که این بیانْ ناظر به سه آیه از قرآنکریم در وصف
ملائکه است:
[١]. المعجم المفصل فی علوم البلاغه، ص١٩٦.
[٢]. «اقتباس؛ گونهای از تجلی قرآن در نیایش معصومان»، ص٩٧.
[٣]. الصحیفة السجادیة، ص٤٢.
[٤]. سوره حشر، آیه ١٠.
[٥]. «اقتباس؛ گونهای از تجلی قرآن در نیایش معصومان:»، ص٩٧.
[٦]. الصحیفة السجادیة، ص٣٦.