علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ١٠٠ - نقش قرآن در کشف و اصلاح تصحیف در روایات

نقل شده و این تصحیفی آشکار در روایت است که با مراجعه به قرآن قابل اصلاح است.

دوم. اقتباس

گونه‌ای دیگر از تجلی قرآن در روایات مصومان: به شیوه «اقتباس» است. اقتباس
یا تضمین، آن است که گویندهْ بخشی از کلامِ شخص دیگری را در کلام خود بیاورد.[١]
در روایاتْ اقتباس از قرآن فراوان به چشم می‌آید. اقتباسِ آیات الهی در روایات خود به دو صورت است:

یکم. اقتباس صریح

اقتباسِ صریح آن است که امام٧ عبارتی قرآنی را با همان ساختار و الفاظ، بدون تغییر یا با اندک تغییری در سخن خود می‌آورند؛[٢] مثل این دعای امام سجاد٧:

اللَّهُمَّ وَ أَوْصِلْ إِلَی التَّابِعِینَ لَهُمْ بِإِحْسَانٍ، الَّذِینَ‌ یَقُولُونَ رَبَّنَا اغْفِرْ لَنا وَ لِإِخْوانِنَا الَّذِینَ سَبَقُونا بِالْإِیمانِ‌ خَیْرَ جَزَائِكَ.[٣]

که در آن، آیه دهم سوره حشر تضمین شده که می‌فرماید:

«وَ الَّذینَ جاؤُ مِنْ بَعْدِهِمْ یَقُولُونَ رَبَّنَا اغْفِرْ لَنا وَ لِإِخْوانِنَا الَّذینَ سَبَقُونا بِالْإیمانِ ...»[٤]

دوم. اقتباس اشاری

در این گونه از اقتباس، عبارتی قرآنی، با تغییر در لفظ یا ترکیب در کلام آورده شده؛[٥] به گونه‌ای که ذهن هر شنوندۀ آشنا به آیات قرآن را به آن عبارت‌ قرآنی سوق می‌دهد؛ به عنوان مثال، امام سجاد٧ در دعایی می‌فرماید:

اللَّهُمَّ وَ حَمَلَةُ عَرْشِكَ الَّذِینَ‌ لا یَفْتُرُونَ‌ مِنْ تَسْبِیحِكَ، وَ لا یَسْأَمُونَ‌ مِنْ تَقْدِیسِكَ، وَ لا یَسْتَحْسِرُونَ‌ مِنْ عِبَادَتِكَ.[٦]

جای هیچ تردیدی نیست که این بیانْ ناظر به سه آیه از قرآن‌کریم در وصف
ملائکه است:


[١]. المعجم المفصل فی علوم البلاغه، ص١٩٦.

[٢]. «اقتباس؛ گونه‌ای از تجلی قرآن در نیایش معصومان»، ص٩٧.

[٣]. الصحیفة السجادیة، ص٤٢.

[٤]. سوره حشر، آیه ١٠.

[٥]. «اقتباس؛ گونه‌ای از تجلی قرآن در نیایش معصومان:»، ص٩٧.

[٦]. الصحیفة السجادیة، ص٣٦.