بنا بر این، چنین تغییراتی در الفاظ روایات را نباید کم اهمیت دانست. این امر، به خصوص در باره تصحیف، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند؛ چرا که تصحیف در روایات یکی از شایع‌ترین آسیب‌ها به شمار می‌آید.[٣] مجلسی٥ نیز در لوامع صاحبقرانی به ١٣٢ مورد تصحیف در روایات اشاره می‌نماید.[٤]

روش‌های شناسایی تصحیف در روایات

شناسایی تصحیف در متن روایات از فنون بسیار دقیق و حساس است که مثل هر فن دیگری نیازمند ابزار و روش‌های خاصی است. پژوهش‌هایی در آثار دانشمندان انجام شده و روش‌های مختلف ایشان در زدودن تصحیف از روایات گزارش شده[٥] که در ادامه به اختصار به برخی از این روش‌ها اشاره می‌کنیم:

١. عرضه حدیث به امام معصوم٧؛ البته این روش در عصر غیبت، اگر ناممکن نباشد، بسیار بعید است.

٢. مطابقت دادن و مقایسه نسخه‌های مختلف مربوط به یک کتاب؛

٣. مراجعه به اصول روایی و منابع دسته‌ اول؛

٤. مراجعه به جوامع روایی ثانوی؛ با توجه با این که شارحان و صاحبان جوامع روایی ثانوی نسخه‌های متعدد و معتبری از جوامع اولیه را در اختیار داشته‌اند، می‌توان با مراجعه به این جوامع روایی و شروح حدیث تصحیف در روایات را کشف و اصلاح نمود.

[١]. الاستبصار، ج١، ص٣١٣؛ تهذیب الأحكام، ج٢، ص١٦٢، ب٩؛ من لا یحضره الفقیه، ج‌١، ص٣٤٤؛ وسائل‌الشیعة، ج٦، ص٨٦، ب٢٦.

[٢]. لوامع صاحبقرانی، ج‌٣، ص٥٣٦؛ ج‌٤، ص٢٤٦.

[٣]. الحدائق الناضره، ج٣، ص١٥٦؛ ج٧، ص٧٦.

[٤]. «مراحل و قواعد فقه الحدیث از دیدگاه مجلسی اول در لوامع صاحبقرانی»، ص١٣٤.

[٥]. ر.ک: «آفت تصحیف در روایات و راه‌کار‌های شناسایی‌آن»، ص١٦- ٤٤.