علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ١٤١ - تحلیل و تعریفی نو از تقریر، بر اساس روایات آن

نمونه ذیل:

_ صاحب المحاسن، با سند خود از حسین صیقل نقل می‌کند:

به امام صادق٧ عرض کردم: [آیا درست است که] یک ساعت تفکر، بهتر است از یک شب عبادت؟ حضرت فرمود: بله. رسول خدا٦ فرمود: یک ساعت تفكر، بهتر است از یك شب عبادت.[١]

٦. تقریر ضمنی

در برخی موارد، مقصود اصلی معصوم٧ بیان نکته‌ای معین است، ولی این بیان، به طور ضمنی، تقریر و تأیید نکته‌ای دیگر نیز هست؛ مانند نمونه‌های ذیل:

_ شیخ صدوق، به طول مرسل نقل می‌كند:

از زراره و محمد بن مسلم، روایت شده كه آن دو، به امام باقر٧ عرض کردند: خداوند در باره نماز قصر، تعبیر به «فَلَیْسَ عَلَیْكُمْ جُناحٌ»[٢] کرده و در این زمینه، امر و فرمانی صادر ننموده است، پس چرا قصر [بر مسافر] واجب است، همان گونه که بر غیر مسافر، تمام خواندن نماز واجب است؟

حضرت فرمود: آیا خداوند _ عز و جل _ در باره [سعی میان] صفا و مروه نفرموده: «فَمَنْ حَجَّ الْبَیْتَ أَوِ اعْتَمَرَ فَلا جُناحَ عَلَیْهِ أَنْ یَطَّوَّفَ بِهِما»،[٣] آیا نمی‌دانید طواف میان آن دو، واجب است؟[٤]

یعنی همان ‌طور که این طواف در حج و عمره واجب است، و تعبیر قرآنی «لا جُناح» در باره آن، منافاتی با وجوب آن ندارد، همین سخن، در باب نماز قصر نیز صادق است.

و می‌توان از این مقصود و مدلول صریح، جواز رجوع به قرآن و تمسک به ظواهر آن
جهت استنباط احکام شرعی را نیز به طور ضمنی استفاده کرد. شیخ انصاری در اشاره به این نکته می‌نویسد:


[١]. قلت لابی‌عبد الله٧: تفكر ساعة خیر من قیام لیلة؟ فقال: نعم، قال رسول الله٦: تفكر ساعة خیر من قیام لیلة (وسائل الشیعه، ج١١، ص١٥٤؛ المحاسن، ج١، ص٢٦).

[٢]. سوره بقره، آیه ٢٨٢.

[٣]. سوره بقره، آیه ١٥٨.

[٤]. رُوی عن زراره و محمد بن ‌مسلم انّهما قالا: قلنا لابی ‌عبد الله٧: انما قال الله عز و جل: «فَلَیْسَ عَلَیْكُمْ جُناحٌ» و لم یقل: افعلوا، فکیف أوجب ذلک کما أوجب التمام فی الحضر؟ فقال٧: أ و لیس قد قال الله _ عز و جل _ فی الصفا و المروة: «فَمَنْ حَجَّ الْبَیْتَ أَوِ اعْتَمَرَ فَلا جُناحَ عَلَیْهِ أَنْ یَطَّوَّفَ بِهِما» ألا ترون أنّ الطواف بهما واجب؟ (وسائل الشیعه، ج٥، ص٥٣٨؛ من لایحضره الفقه، ج١، ص٤٣٤).