علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ١٠٣ - نقش قرآن در کشف و اصلاح تصحیف در روایات

وَ یُرْسَلُ عَلَیْكُمْ‌ شُواظٌ مِنْ نارٍ وَ نُحاسٌ فَلا تَنْتَصِران‌.‌[١]

بخش پایانی روایتْ اقتباس صریح از آیه ٣٥ سوره الرحمن است:

«یُرْسَلُ عَلَیْكُما شُواظٌ مِنْ نارٍ وَ نُحاسٌ فَلا تَنْتَصِرانِ».[٢]

اما ضمیر در «علیکما» به «کم» تبدیل شده است. می‌توان به تصحیف این ضمیر حکم کرد. جست و جو در سایر منابع نیز این مطلب را تأیید می‌کند.[٣]

در بخشی دیگری از حدیث غدیر به نقل صدوق; آمده است:

الْحَمْدُ للهِ الَّذِی لَا مَقْنُوطٌ مِنْ‌ رَحْمَتِهِ وَ لَا مَخْلُوٌّ مِنْ نِعْمَتِه.[٤] ‌

همین عبارت را فیض; به این صورت نقل کرده‌ است: «الْحَمْدُ للهِ الَّذِی لَا مَقْنُوطٌ فی رَحْمَتِهِ‌»[٥] که به جای حرف «من» حرف «فی» آورده شده است. روشن است که این عبارت اشاره دارد به این آیه شریفه:

«قُلْ یا عِبادِیَ الَّذینَ أَسْرَفُوا عَلی ‌ أَنْفُسِهِمْ لا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ یَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمیعاً إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحیمُ».[٦]

با توجه به این آیه شریفه می‌توان گفت که نقل وافی دچار تصحیف شده است.

نمونه چهارم

بخشی از دعای امام‌ حسین٧ در روز عرفه در کتاب زاد المعاد به این صورت نقل
شده است:

رَبِّ بِمَا أَنْشَأْتَنِی فَحَسَّنْتَ صُورَتِی‌.[٧]

این عبارت، در دیگر منابع، به صورت «رَبِّ بِمَا أَنْشَأْتَنِی فَأَحْسَنْتَ‌ صُورَتِی»[٨] نیز نقل شده است. این عبارت، به روشنی اقتباسی از این آیه شریفه است:


[١]. العدد القویة لدفع المخاوف الیومیة، ص١٧٦.

[٢]. سوره الرحمن، آیه ٣٥.

[٣]. ر.ک: روضة الواعظین و بصیرة المتعظین،ج‌١، ص٩٦؛ الإحتجاج علی أهل اللجاج، ج١، ص٦٢.

[٤]. من لا یحضره الفقیه، ج‌١، ص٥١٤.

[٥]. الوافی، ج‌٩، ص١٣٢.

[٦]. سوره زمر، آیه ٥٣.

[٧]. زاد المعاد، ص٧٦١.

[٨]. البلد الأمین و الدرع الحصین، ص٢٥٣؛ الإقبال بالأعمال الحسنة، ج‌٢، ص٧٩.