به نظر می‌رسد نخستین و مهم‌ترین نكته قابل تأمّل در پیوند با تقریر، عبارتی است كه به عنوان تعریف آن ارائه شده و تا حدودی مشهور است. این مقاله درصدد است، پس از ارزیابی تعریف مزبور، تعریف دیگری برای تقریر ارائه دهد كه بر خلاف تعریف مشهور، دارای جامعیت است و اقسام و نمونه‌های گوناگونی را شامل می‌شود.

تعریف تقریر

صاحب قوانین در تعریف این اصطلاح می‌نویسد:

هو أن یفعل بحضوره فعل أو اطلع علی فعل فی عصره و لم ینكر ... فالظاهر من السكوت الرضا بفعله؛[٢]

تقریر آن است كه در حضور معصوم٧ كاری انجام شود، یا او بر كاری كه در عصرش انجام گرفته، مطلع شود و مورد انكار او واقع نشود ... بنا بر این، ظاهر سكوت وی آن است كه به انجام آن كار راضی است.

در مباحث شهید سید محمد باقر صدر نیز آمده است:

تقریره ای سكوته عن فعل غیره بنحو یدل علی قبوله؛[٣]

تقریر معصوم یعنی سكوت او نسبت به كار غیر، به گونه‌ای كه دلالت بر پذیرش آن داشته باشد.

مرحوم مظفر نیز می‌نویسد:

مقصود از تقریر معصوم٧ آن است كه شخصی در حضور وی، كاری انجام دهد و او، نسبت به آن سكوت نماید. و این در حالی است كه به آن كار، توجه و آگاهی دارد و چنان چه انجام دهنده، خطاكار باشد، می‌تواند او را متنبه نماید ... سكوت معصوم٧ و جلوگیری نكردن از انجام آن كار و یا ابراز نداشتن چیزی

[١]. مصباح الفقیه، ج١، ص٣٣.

[٢]. قوانین الاصول، ص٤٩٥.

[٣]. دروس فی علم الاصول، ج١، ص٦٢.