علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ١٠ - بررسی محتوایی حدیث استعداد فقر و نقد برخی از دیدگاهها

حيوته الی مماته، فانّه سيرتنا. فمن تابعنا فليستنّ بسنّتنا و انّ سنّتنا الفقر و الفاقة الی اللّه تعالی.[١]

ولی در ادامه میان فقیر و زاهد تفاوت قایل می‌شود که:

فمن ترك الدنيا اختياراً، فهو زاهد، و من ترك الدنيا اضطراراً، فهو فقير.[٢]

تفسیر کشاجم شاعر از این روایت نشان‌گر ‌همین رأی است:[٣]

زعموا أن من أحب علياً * ظل للفقر لابساً جلبابا

گمان کردند هر که علی _ علیه السلام _ را دوست می‌داردً همواره باید فقر را چون پوششی بر تن کند.

كذبوا كم أحبه من فقير * فتحلی من الغنی أثوابا

دروغ گفتند، چه بسیار که او را دوست می‌دارند و پیراهن‌هایی از ثروت در بر دارند (ثروتمندند).

حرّفوا منطق الوصي بمعنی * خالفوا إذ تأولوه الصوابا

سخن وصی پیامبر را تحریف معنوی کردند، و با تأویل خود از را صواب دور گشتند.

إنما قوله ارفضوا عنكم الدنـ * ـيا إذا كنتم لنا أحبابا

بلکه معنای سخن ایشان این است که اگر دوستدار مایید، دنیا را از خود دور کنید و دنیا پرست نباشید.

این مفهوم را دیگران هم رد نمی‌کنند، اما افرادی چون ابن قتیبه جدا از ترک دنیا و تزهد، گویی زهد را ملازم فقر دانسته‌اند. به عبارتی، تفاوت این دو تفسیر در مفهوم زهد و تارک دنیا بودن است؛ یکی آن را مساوی فقر می‌داند که صبر می‌طلبد و دیگری زهد را قطع تعلق به دنیا دانسته، نه پذیرش فقر و افتخار به فقر مذموم.

٤. معنای مجازی برای فقر نه معنای اصطلاحی و حقيقی

صاحب این رأی _ که متفرد است _ جناب شریف مرتضی است. وی ضمن تأیید دو تأویل و تفسیر فوق و نیکو خواندن هر دو و البته ترجیح تفسیر ابن قتیبه (فقر در دنیا)، وجه

[١].‌ معارج نهج البلاغه، ص٤١٩.

[٢].‌ همان، ص٤٢٠.

[٣].‌ دیوان کشاجم، ص٣٦.