المتوکل بن عمیر بن المتوکل روی عن یحیی بن زید بن علی _ علیه السلام _ دعاء الصحیفة. أخبرنا جماعة عن التلعکبری، عن أبی محمّد (الحسن یعرف بـ ) ابن أخی طاهر، عن محمّد بن مطهر، عن أبیه، عن عمیر بن المتوکل، عن أبیه، عن یحیی بن زید. و أخبرنا ابن عبدون، عن أبی بکر الدوری، عن ابن أخی طاهر أبی محمّد، عن محمّد بن مطهر.[١]

آنچه در اسناد صحیفۀ سجّادیه آمده است، عمیر بن متوکل، از پدرش متوکل بن هارون، از یحیی بن زید، صحیفه را روایت می‌کند؛ ولی بنا بر گزارش نجاشی و طوسی، راوی صحیفه از یحیی بن زید، متوکل بن عمیر بن متوکل است.

تفاوت ابتدایی و ظاهری میان آغاز عبارات نجاشی و شیخ طوسی با انتهای عبارات آنان از دید پژوهشگران پنهان نمانده است. از این روی، چندین راه‌حل ارائه کرده‌اند.[٢]

آنچه از میان راه‌حل‌های ارائه شده پسندیده‌تر است، جای‌گزینی نام جدّ به جای نام پدر است که در گذشته مرسوم بوده است. در نتیجه، سندِ کاملِ متوکل بن عمیر بن متوکل، عن یحیی بن زید را باید چنین بازسازی کرد: «متوکل بن عمیر بن متوکل بن عمیر بن متوکل بن هارون». در حقیقت نامِ پدر هارون _ که پدر متوکل بوده است _ حذف شده است و متوکل به اسم جدّ آمده است و از سویی، متوکل بن هارون بن عمیر بن المتوکل، فرزندی به نام عمیر دارد. اکنون می‌توان سند را چنین بازسازی کرد: «عمیر بن متوکل، عن متوکل بن عمیر بن متوکل بن هارون».

(١٠) متوکل بن هارون؛ در بارۀ متوکل بن هارون، تنها می‌دانیم که او صحیفۀ سجّادیه را از یحیی بن زید نقل کرده است و دیدار او با امام صادق _ علیه السلام _ در همین سند آمده است، امّا در کتاب‌های رجالی نامی از وی در زمرۀ شاگردان امام صادق _ علیه السلام _ نیامده است.

برخی از پژوهشگران، بر این باورند که متوکّل لقب عمر بن هارون است و عمر بن هارون از شاگردان امام صادق _ علیه السلام _ است.[٣]^و[٤]

این تصحیف را نمی‌توان پذیرفت؛ زیرا عون بن جریر از عمر بن هارون روایت می‌کند،

[١]. الفهرست (طوسی)، ص٤٧٧، ش٧٦٩.

[٢]. روضة المتقین، ج١٤، ص٤١٨؛ معجم الرجال الحدیث، ج١٤، ص١٧٧، ش٩٨٤٦؛ قاموس الرجال، ج٨، ص٢٦٣، ش٥٧١٦؛ دراسة حول الصحیفة، ص١٧٧.

[٣]. در چاپ‌های قدیمی نجاشی «متوکل بن عمر بن متوکل»، به جای «متوکل بن عمیر بن متوکل» آمده بود. شاید منشأ این نظریه اعتماد به همان چاپ غیر مصحّح باشد.

[٤]. دراسة حول الصحیفة، ص١٣٨.