را در امور سياسى آبديده كرد. در مجلس دوم به عنوان يكى از پنج نفر علماى طراز اول از سوى مراجع تقليد انتخاب شد و با حاج آقا نورالله نجفى (يكى از پنج نفر علماى طراز اول) به تهران آمد. در جريان قيام محمدعلى ميرزا به همراه ساير مشروطه‌خواهان به مقاومت برخاست و در نتيجه اين قيام با شكست رو به رو شد و به دنبال آن مصادره اموال شورشيان پيش آمد كه با اولتيماتوم ١٩١١ ميلادى روسيه مواجه گرديد. اين اولتيماتوم با مخالفت شهيد خيابانى و شهيد مدرس رد شد. در قضيه مهاجرت كه به دنبال اشغال بخشهايى از خاك ايران در جنگ جهانى اول به وقوع پيوست، وى تصدى دو وزارتخانه دولت آزاد در تبعيد را به عهده داشت (١٣٣٥ ه. ق.) قرارداد ١٩١٩ ميلادى كه به دنبال پيروزى بلشويكها در روسيه و سعى انگليس در روى كار آوردن دولتى مقتدر و وابسته در ايران، بين وثوق‌الدوله و كاكس منعقد شده بود با مخالفت شديد مدرس لغو گرديد. در جريان كودتاى ١٢٩٩ ه. ش. رضاخان، بشدت با آن به مخالفت برخاست و اين مخالفتها با رضاخان تا هنگام تبعيد وى در ١٦ مهرماه ١٣٠٧ ادامه يافت و سپس، پس از ده سال در شهر كاشمر در عصر روز ٢٧ ماه مبارك رمضان سال ١٣١٦ ه. ش. با زبان روزه او را مسموم و به دستور رضا خان او را به شهادت مى‌رسانند. آنچه كه از مدرس در خلال حيات سياسى‌اش به يادگار باقى مانده روحيه مقاومت و سازش ناپذيرى او در مقابل قدرتهاى شيطانى و يك عمر مجاهده در دفاع از اسلام و ميهن اسلامى است. حضرت امام به كرّات از شهيد مدرس ياد مى‌كرده‌اند و او را الگوى مبارزان و مجاهدان و مصداق بارز روحانيت انقلابى مى‌دانست.

٣٧- «فاجعه ١٤ اسفند»

فاجعه ١٤ اسفندماه ١٣٥٩ تلاشى بود كه از سوى عناصر وابسته و سازشكار براى بازگرداندن مسير انقلاب به سوى يك رژيم مورد پسند غرب صورت گرفت.

در اين روز بنى‌صدر رئيس‌جمهور اسبق و مخلوع با اعلام برگزارى مراسم بزرگداشت سالگرد درگذشت دكتر مصدق در دانشگاه تهران كه از سوى گروهها و جمعيتهاى معارض حمايت مى‌شد با سخنرانى تحريك‌آميز خود، سعى در اغواى مردم و انزواى نيروهاى انقلابى داشت. اين مراسم كه از ساعت ٤٠: ١٥ دقيقه آغاز گشته بود منجر به درگيرى بين شركت كنندگان در مراسم و مخالفين آنها گرديد.

در جريان درگيرى بنى‌صدر با سخنان تحريك آميز، هيجان جمعيت را بيشتر مى‌كرد و گارد مخصوص او به همراه ميليشياى منافقين خلق شروع به ضرب و جرح مخالفين نمودند. در اين حادثه تعداد زيادى از مردم كه در دانشگاه و بيرون دانشگاه به حمايت از آرمانهاى انقلاب اسلامى شعار مى‌دادند، به دستور بنى‌صدر مورد تهاجم قرار گرفته و تعداد زيادى زخمى شدند.

حادثه ١٤ اسفند نقطه عطفى بود كه صف‌بندى نيروهاى انقلابى به رهبرى امام خمينى با خطوط انحرافى را عميقتر و آشكارتر كرد و همين حادثه و اعمال بعدى بنى صدر، موجبات جدايى كامل او را از ملت و نهايتاً پناه بردن علنى او به منافقين و سقوط و فرار وى را فراهم ساخت.

٣٨- «مانند رژيم كمونيسم و ماركسيسم»

به دنبال انقلاب اكتبر ١٩١٧ در روسيه و استقرار نظام كمونيستى در آن كشور، پهنه عظيمى از جهان، از بالتيك تا آدرياتيك در حصار آهنين انديشه ماركسيستى گرفتار آمد. مظاهر اين تفكر در خشونت، قتل و انهدام انديشه‌هاى مخالف در شديدترين وضع ممكن بود.

پس از مرگ لنين در سال ١٩٢٤ ميلادى و روى كار آمدن استالين، جهان شاهد آغاز وحشتناكترين كشتارها در تاريخ معاصر بود. استالين پس از نابود كردن رقباى سياسى خود همچون تروتسكى، زنيويف، كامنف، و تثبيت قدرت خودش اقدام به پياده نمودن برنامه پنج ساله اقتصادى خود جهت توسعه شوروى نمود. از سياستهاى اصولى اين برنامه، لغو مالكيتهاى فردى و اشتراكى كردن سيستم كشاورزى بود. در راستاى اين سياست، اقدام به درهم شكستن مقاومتها به‌