آشنایی با قرآن ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٣ - روش استفهام در قرآن
او تقاضا کند که آیا اجازه هست من شما را یک راهنمایی کنم و بعد هم بهطور مجمل و سربسته بگوید این راهنمایی، راهنمایی به معاملهای است که شما را از عذاب دردناک نجات میدهد، آنوقت این انسان بگوید نه، [اجازه نیست؟!] گذشته از اینکه او خدای عالم است، اگر یک فرد عادی هم به انسان چنین بگوید که من میخواهم معاملهای به تو پیشنهاد کنم که اثرش این است که تو را از عذابی دردناک نجات میدهد [انسان میپذیرد.] آنچه گفتیم مربوط به شکل و صورت این پیشنهاد بود که صورت استفهام است.
اما ماده این پیشنهاد. میبینیم در ماده، مفهوم تجارت و معامله آمده است: آیا شما را به چنین معاملهای راهنمایی کنم یا نه؟ مکرر عرض کردهایم که همانطور که مسأله استفهام یکی از صور تعبیرات قرآن مجید است، مسأله تجارت و معامله یکی از مواد تعبیرات قرآن است.
در چندین آیه از آیات قرآن تعبیر تجارت و معامله و امثال اینها شده است، امانه تجارتها و معاملههای معهود بازاری، بلکه قرآن از همین عمل کردن انسان و لبیک گفتن انسان به ایمان و به عمل، به تجارت و بیع تعبیر میکند، به معامله تعبیر میکند و به چیزهایی که از لوازم معامله است مثل سود بردن، زیان کردن، ورشکست شدن و امثال اینها؛ مثل این آیه معروف:«انَّ اللَّهَ اشْتَری مِنَ الْمُؤْمِنینَ أَنْفُسَهُمْ وَ أَمْوالَهُمْ بِأَنَّ لَهُمُ الْجَنَّةَ یقاتِلونَ فی سَبیلِ اللَّهِ فَیقْتُلونَ وَ یقْتَلونَ وَعْداً عَلَیهِ حَقّاً فِی التَّوْریةِ وَ الْإنْجیل». بعد میفرماید:«فَاسْتَبْشِروا بِبَیعِکمُ الَّذی بایعْتُمْ بِهِ» [١]. این تعبیرات در قرآن کریم خیلی زیاد است. سوره«وَالْعَصْرِ» بر اساس همین تعبیر است:«وَالْعَصْرِ.انَّ الْإنْسانَ لَفی خُسْرٍ.الَّا الَّذینَ امَنوا وَ عَمِلُوا الصّالِحاتِ وَ
[١]. توبه/ ١١١.