آشنایی با قرآن ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٧٦ - خاطره ای از فریمان

مقابل فرمانهایی که اجرا کرده است، متبوع امکانات زیادی برای او فراهم کرده است. این خودش نوعی معامله است؛ با هم داد و ستد کردهاند.

تابع و متبوع در دنیا خیال میکنند هر دو از این معامله سود بردهاند. در روز قیامت است که میفهمند از این اشتراک مساعی و همکاری و از این داد و ستدی که در دنیا با یکدیگر داشتهاند هر دو ضرر کردهاند. اگر در دنیا معاملهای که فروشنده و خریدار هر دو ضرر کنند احیاناً وجود نداشته باشد در آخرت این نوع معاملهها [وجود دارد.] برخی مفسرین گفتهاند مقصود از اینکه روز قیامت روز تغابن است اشاره است به آنجا که در آیه دیگر میفرماید:«إذْ تَبَرَّأَ الَّذینَ اتُّبِعوا مِنَ الَّذینَ اتَّبَعوا» [١].

یکی از تابلوهایی که قرآن از قیامت مجسم میکند تابلوی تبرّی متبوعها از تابعها، و تابعها از متبوعهاست. تابعها و متبوعها با همکاری یکدیگر جنایت و ظلم کردهاند.

تابع میخواهد به گردن متبوع بیندازد، میگوید: من که کارهای نبودم، به من دستور دادند و من این کاررا کردم، و متبوع میگوید: به من مربوط نیست، آن کسی که این کار را کرده است مقصر است. نظیر کاری که یزید و ابنزیاد میکردند که در همین دنیا این قضیه اتفاق افتاد. یزید میگفت: خدا لعنت کند ابنزیاد را، من که نگفته بودم اینطور بکند، و ابنزیاد میگفت: خدا لعنت کند یزید را که این دستور را داد؛ اگر او دستور نمیداد من این کار را نمیکردم.

قرآن میگوید تابع و متبوع هر دو مغبونند و هر دو ضرر کردهاند. اینها معاملههایی در دنیا کردهاند و هر دو هم در این معامله مغبون هستند. این مغبونیت را در دنیا احساس نمیکنند اما در آخرت احساس میکنند.

[١]. بقره/ ١٦٦.