آشنایی با قرآن ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٨٧ - سه دیدگاه درباره اذن الهی در نظام تکوین
قوانین و شرایعی که به انسانها تعلّق دارد، ندارد [١]سه دیدگاه درباره اذن الهی در نظام تکوین
در باب نظام تکوین آیا اینطور باید فکر کنیم که اشیاء که عمل میکنند و حوادثی که واقع میشود- العیاذ باللَّه- علیرغم خواست خداست؟ زلزلهای میآید و شهری را خراب میکند. این زلزله یک سلسله علل طبیعی دارد: در جوف زمین فعل و انفعالهایی رخ میدهد و در زیر زمین ریزشهایی صورت میگیرد که باعث زیر و رو شدن قسمتهایی از زمین میشود. ممکن است کسی حوادث را با الغای نظام حکیمانه اسباب و مسببات درنظر بگیرد و بگوید: این زلزله را خدا خواست اما به این معنا که خدا ملَکی را فرستاد و گفت: این زمین را تکان بده و او هم تکان داد و یا خود خدا به طور مستقیم آمد زمین را تکان داد و زلزله پدید آمد. نه، اینطور نیست.
نیز ممکن است کسی معتقد شود که قضیه برعکس است: خدا عالم را بر اساس نظامی خلق کرده است. این عالم بدون اشیایی که الآن وجود دارند امکانپذیر نبود.
آتش باید در عالم باشد، آب باید در عالم باشد، هوا باید در عالم باشد. همه اینها که در عالم باشند، آن وقت قانون جاذبه باید در عالم باشد، قوانین دیگر باید در عالم باشد و اینها هم کار خودشان را میکنند، چه خدا بخواهد و چه خدا نخواهد. خدا دستگاهی را خلق کرده است و در آن دستگاه حوادثی واقع میشود که خود خدا هم نمیخواسته، ولی میشود. خدا که نخواسته زلزله بشود، ولی وقتی این طبایع وجود داشته باشد- طبایعی که وجودشان لازم هم هست و
[١]. [درباره نظام تکوین و تشریع توضیحات بیشتری خواهد آمد.]