آشنایی با قرآن ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٨٥ - معنای کلمه اذن

اعلام رخصت است. کسی میخواهد کاری انجام دهد و احتیاج دارد که شخص دیگری موافقت یا عدم مخالفت خود را اعلام کند. این را «اذن» میگویند. «این کار را به اذن پدرم کردم» یعنی پدرم اعلام کرد که من مخالف نیستم. در مفهوم اذن، اعلام خوابیده است. اصلًا این لغت در زبان عربی هر جا به کار برده میشود، به معنای اعلام است:

«ثُمَّ اذَّنَ مُؤَذِّنٌ أَیتُهَا الْعیرُ إنَّکمْ لَسارِقونَ» [٢] که در داستان یوسف است: اعلامکنندهای اعلام کرد [که ای اهل قافله هر آینه شما سارق هستید.] به اذان به همین جهت که اعلام است «اذان» میگویند. فرق اذان با اقامه این است که اقامه مقدمه برپاداشتن نماز است، با اقامه نماز شروع میشود، ولی اذان اعلام است. ما اگرچه، هم اذانی که مقدمه نماز باشد داریم و هم اذان اعلامی، ولی اصل معنای اذان اعلام است که کسی بالای مأذنه میرود و با صدای بلند به مردم اعلام میکند که موقع نماز است و آماده برای نماز باشید. پس مسأله اذن، اعلام رخصت است، اطلاع دادن به طرف مقابل است که مانعی نیست. به فارسی میگوییم: اجازه دادیم. کلمه «اجازه» که در فارسی به کار میرود و عربی است، از ماده «جواز» به معنای عبور است. وقتی کسی میخواهد از دروازهای و یا مرزی عبور کند و از آنجا بگذرد، نیاز دارد که شخصدیگری به او جواز بدهد، یعنی به او اعلام کند که حق عبور کردن و گذشتن دارد.

در عالم آنچه به انسان میرسد، دو جور است: بعضی چیزها برای انسان خوشایند است و بعضی چیزها ناخوشایند و ناراحتکننده، که انسان آنها را برای خودش مصیبت میداند. آسیبهایی را که به جان و مال انسان میرسد، آسیبهایی که به فرزندان و دوستان انسان میرسد

[٢]. یوسف/ ٧٠.