آشنایی با قرآن ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢١١ - رفع یک شبهه

دیگری دانستهاند. یکی آیهای است که میفرماید:«یا ایهَا الَّذینَ امَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ حَقَّ تُقاتِهِ» [٣] یعنی تقوای خدا را داشته باشید آنچنان که شایسته این تقواست. و آیه دوم همین آیه مورد بحث است:«فَاتَّقُوا اللَّهَ مَا اسْتَطَعْتُمْ» تقوای الهی داشته باشید به آن اندازه که قدرت دارید.

بعضی از مفسرین گفتهاند که آیه دوم ناسخ آیه اول است، تخصیصی است در مفاد آیه اول، چون اینکه «آنچنان که او شایسته است تقوای او را داشته باشید» مافوق قدرت بشر است. آیه دوم میفرماید شما که نمیتوانید آنچنان که او شایسته است تقوای او را داشته باشید پس به اندازه قدرت خودتان تقوا داشته باشید.

همانطور که بعضی از مفسرین مخصوصاً صاحب تفسیر المیزان میفرمایند این سخن درست نیست، این دو آیه اصلًا با یکدیگر منافات ندارند. چنین نیست که.

در آیه اول گفته شده باشد نسبت به خدا آنچنان که شایسته اوست ولو اینکه مافوق قدرت شما باشد تقوا داشته باشید؛ یعنی آن آیه تکلیف به مافوق قدرت کرده باشد؛ خدا هیچگاه تکلیف به مافوق قدرت نمیکند، بلکه آیه اول ناظر به این است که تقوای هر چیزی متناسب با خود آن چیز است. با توجه به اینکه گفتیم تقوا یعنی «خود نگهداری»، مثلًا اگر انسان بخواهد خودش را از کیفرهای قوانین دنیوی نگه دارد حداکثر خودنگهداری این است که یک تخلف ظاهر و روشنی نکند.«حَقَّ تُقاتِه» در مورد قوانین دنیوی همین مقدار است. اما آیا قانون بشری اقتضا دارد که من در قلب خودم هم رضایت به آن داشته باشم؟ نه، دیگر قانون بشری چنین اقتضایی ندارد. آیا من در دل خودم هم خلاف آن را خطور ندهم؟ نه، این یک امر قراردادی اجتماعی است که بیش از

(٣). آلعمران/ ١٠٢.