بعدى، انسانهاى والايى بودند كه قرآن را به دست گرفته به جهاد اسلامى مى پرداختند و از آن مال و منال كه خلفا بر سر آن در جنگ و ستيز بودند، چشم پوشى نموده و در فكر گسترش آيين الهى بودند.

٢. در اين سه قرن يا در ميان اين سه نسل، انسانهاى متفكر و علاقه مند، فرهنگ اسلامى را پى ريزى كرده و به قرآن و حديث و معارف، كمكهاى بسزايى نمودند. و اگر رسول گرامى اين سه قرن را بهترين فرون شمرده باشد به خاطر اين دو ملاك است كه ياد آور شديم، ولى در مقابل، نقاط منفى اين سه قرن را نبايد ناديده گرفت.

٣. خلفا و پادشاهان و امرا و سلاطين، در اين سه قرن، در جنگ و ستيز بودند و روى زمين را با خون پاكان رنگين كردند و بالاخص بر خاندان رسالت، ستم بيشترى روا داشته و به جاى «مودّت فى القربى»، عداوت و دشمنى ذوى القربى را پيشه خود ساختند. برخى از خلفا، جناياتى را مرتكب شدند كه چهره انسانيّت را سياه كردند.

٤. در بخشى از اين سه قرن، حاكمان اسلامى، نه تنها پاسدار آثار رسول خدا(صلى الله عليه وآله) و آموزه هاى ارزشمند او نبودند. بلكه مى كوشيدند كه كمتر درباره آنها سخن گفته شود و از نگارش آن جلوگيرى مى كردند.

٥. در اين سه قرن، مذهب سازى، رشد فزاينده اى داشت و