خدا را چگونه بشناسيم - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٠٧ - ١- عقل خود را قاضى كنيم

اگر كار اختيارى انجام مى ‌دهيم، اين كار هم بنا به خواست خداوند است و هم خواست ما. اين دو «خواست» بدون تزاحم با يكديگر، هر يك به صورت مستقلى وجود دارند. كار خداست، چون او خواسته است، آزاد باشيم و به ميل خود عدم يا انجام فعل خود را انتخاب كنيم. بنابراين اگر هر يك از دو طرف انجام فعل يا ترك فعل را انجام دهيم كارى بر خلاف ميل او انجام نداده‌ايم.

در واقع، خواست او آزادى ماست و ما از اين آزادى برخورداريم و از آن استفاده كامل مى ‌كنيم.

از سوى ديگر اين ما هستيم كه انجام دهنده آن فعل هستيم و از اراده و اختيار و كمال آزادى است كه آن كار را انجام مى ‌دهيم. اگر توانسته‌ايم از اين آزادى با حسن استفاده، كارى انجام دهيم پس شايسته تشويق و تقدير و پاداش نيك هستيم. اگر از اين آزادى سوء استفاده كنيم و كار بد انجام دهيم پس مستحق ملامت و عذاب هستيم. اين درست است كه خداوند خواسته ما آزاد باشيم و به همين دليل كار ما هم خواست خداست ولى اين ما هستيم كه از آن سوءاستفاده كرده‌ايم و مرتكب كار بد شده‌ايم، پس مسلم است كه بايد انتظار سرزنش و كيفر و مجازات داشته باشيم.

نكته مهم در اين است كه پيروان نظريه جبر و اختيار تصور كرده‌اند انسان فقط دو راه در پيش دارد:

يا بايد كارهاى انسان را منحصراً مستَنَد به خودش دانست. در اين صورت قدرت خداوند محدود به غير كارهاى انسان مى ‌شود. داستان دوگانه‌پرستى و آفريدگار كوچك و بزرگ لازمه طبيعى چنين نظرى است.