پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٣٩ - مفهوم خاتَم النَبيّين

مرحوم شيخ طوسى كه از بزرگان فقه و تفسير است و در نيمه اول قرن پنجم مى‌زيسته در كتاب معروف خود تبيان، بعد از ذكر خاتَمَ النَبيّين مى‌گويد: «اىْ آخِرُهُمْ لِانَّهُ لانَبِىَّ بَعْدَهُ الى‌ يَوْمِ الْقِيامَةِ»: «پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله آخرين پيامبران است زيرا هيچ پيامبرى بعد از او تا روز قيامت نيست». [١]

مفسّر بزرگ طبرسى كه تقريباً يك قرن بعد از او مى‌زيسته، نيز با صراحت همين معنا را در ذيل آيه فوق آورده و آن را توضيح داده است. [٢]

ابوالفتوح رازى كه از مفسّران عالى مقام قرن ششم است، و تفسير خود را به فارسى نگاشته در تعبير جالبى ذيل خاتَمَ النَّبِييّنَ مى‌نويسد: «و بازپسين پيامبران تا پندارى كه او مُهر نبوت است، به نبوت او درِ بعثت انبياء را مهر كردند». [٣]

همچنين مفسّر معروف اهل سنت فخر رازى كه او نيز از مفسّران معروف قرن ششم هجرى است، بعد از كلمه خاتَمَ النَّبِيّين مى‌گويد: «مفهومش اين است كه:

" لا نَبِىَّ بَعْدَهُ":" هيچ پيامبرى بعد از او نيست" و شريعت او چنان كامل شده كه چيزى براى گفتن باقى نمانده». [٤]

بقيه مفسّران نيز قرن به قرن همين معنا را دنبال كرده‌اند تا به مفسّران معاصر رسيده است.

جالب توجه اين‌كه در قرآن مجيد ماده ختم و مشتقّات آن (آيه فوق) در هفت مورد ديگر به كار رفته است؛ كه بدون استثناء به معناى پايان دادن به چيزى و يا مهرى كه در پايان مى‌زنند آمده است و اين خود دلالت دارد كه آيه مورد بحث‌

[١]. تفسير التبيان، جلد ٨، صفحه ٣١٤.

[٢]. مجمع البيان، جلد ٧ و ٨، صفحه ٣٦٢.

[٣]. تفسير فخر رازى، جلد ٩، صفحه ١٦٢.

[٤]. تفسير فخر رازى، جلد ٢٥، صفحه ٢١٤.