پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٩٩ - هفتم اصول ثابت و متغير

مى‌كند و مى‌گويد: يأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَوْفُوا بِالْعُقُودِ: «اى كسانى كه ايمان آورده ايد! به پيمانها (و قراردادها) وفا كنيد!» [١] اين آيه يك اصل كلى است كه در تمام اعصار و قرون حاكميت دارد، هر چند موضوع و مصداق آن در تغيير است، مثلًا با گذشت زمان يك سلسله روابط حقوقى جديد و قراردادهاى تازه در ميان انسان‌ها پيدا مى‌شود كه در زمان نزول قرآن وجود نداشت، مثلًا در آن زمان چيزى به نام بيمه يا انواع مختلف شركت‌ها كه در اين عصر و زمان بر حسب احتياجات روز به وجود آمده، ديده نمى‌شود، ولى قانون كلى بالا تمام اينها را شامل مى‌شود و هر نوع قرارداد تازه و معامله جديد و عقود و پيمان‌هاى بين المللى كه تا پايان جهان بر حسب نيازها به وجود آيد و با اصول كلى قراردادهاى اسلامى سازگار باشد، مشمول آن خواهد بود.

در اسلام بطور كلى و در قرآن بخصوص از اين گونه قوانين فراوان است مثلًا:

در آيه ٧٨ سوره حج مى‌خوانيم: وَمَا جَعَلَ عَلَيْكُمْ فِي الدِّينِ مِنْ حَرَجٍ‌: «در دين (اسلام) كارِ سنگين و سختى بر شما قرار نداد».

بنابراين اگر يكى از تكاليف اسلامى در شرايط خاصى، فوق العاده شاق و سنگين گردد، خود به خود از وجوب و الزام خارج مى‌شود به عنوان مثال وضو گرفتن در شرايط سخت مبدّل به تيمم مى‌شود، نماز ايستاده به نشسته، و نماز نشسته مبدل به خوابيده، و روزه مبدل به قضا مى‌گردد و حج در چنين شرايطى برداشته مى‌شود و ...

در آيات متعدّدى از قرآن، اشاراتى به قاعده «لا ضرر» در موارد خاصى شده‌

[١]. سوره مائده، آيه ١.