زلال نگاه - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٢٧ - ب) تشخيص صحيح و دقيق حق و باطل

پرسش، پاسخي داده شود كه عامل مشخصي را علت حقیقی این فتنه‌ها معرفي كند. قطعاً ده‌ها و صدها عامل مختلف هستند که زمینه را برای وقوع فتنه فراهم می‌کنند. اما مي‌توان برخي عوامل مهم دراين‌زمينه را برشمرد و دسته‌بندی کرد و با استفاده از آنها، خطوط کلی‌اي براي زندگي خود و حوادثي كه در پيش رو داريم، ترسيم کرد و به وظایف آيندة خويش آگاه شد. اين‌گونه مباحث، يعني چگونگي تحليل پدیده‌های اجتماعی، مربوط به حوزة علوم اجتماعی است كه متأسفانه، انگیزه برای تحقیق در این‌گونه مسائل خیلی کمتر از مسائل طبیعی است و شمار بسيار اندكي از افراد دانشمند حاضرند كه براي تبيين صحيح يك پديدة اجتماعي، عمر خود را صرف کنند. یکی از خدمت‌هایی که انبیا و اولیاي الهي به بشریت کرده‌اند، این است که این مسائلِ مورد نیاز بشر را، كه خود بشر انگیزة كمتري براي تحقيق در آنها دارد، مطرح کرده، سر‌نخ‌هایی را نشان داده‌اند تا اگر کسانی به دنبال جست‌وجو در اين زمينه‌اند، بتوانند از این فرمايش‌ها استفاده کنند و علل و عوامل پدیده‌های اجتماعي سرنوشت‌ساز را دريابند.

در اهميت اين مسئله همان بس، كه اگر حوادث پس از رحلت پیامبرصلی الله علیه و آله به گونة ديگري رخ مي‌داد و به فرمايش پيامبرصلی الله علیه و آله در غدير، زماني كه دست علي علیه السلام را بلند كرد و فرمود: مَنْ كُنْتُ مَوْلاهُ فَعَليٌ مَوْلاه؛[١] «هركس من مولاي اويم پس علي مولاي اوست»، عمل مي‌شد، وضعيت كاملاً دگرگون مي‌شد؛ اسلام به‌سرعت گسترش مي‌يافت، بسياري از ملل دنيا از بركت اسلام