استفاده مي‌كردند، از گناه و فساد به‌شدت کاسته مي‌شد و انحرافات به حداقل مي‌رسيد؛ اما با فتنه‌اي که رخ داد، اين امر ميسّر نشد. در اينجاست كه بايد علت وقوع اين فتنه‌ها را شناخت تا اگر موارد مشابهي در زمان حاضر به وجود آمد، جلوي فتنه گرفته شود.

امیرالمؤمنین علیه السلام در نهج البلاغه به بحث فتنه پرداخته‌اند كه فهم راز و رمزهاي كلام ايشان، دقت زيادي مي‌طلبد. درصورت إعمال چنين دقت نظري، مي‌توان از اين فرمايش‌ها براي زندگي خود استفاده كرد و از مفاسد و فتنه‌هایی که در هر زمانی ممکن است رخ دهد، جلوگيري كرد. ايشان در بخشي از سخنان خود تصريح فرموده‌اند:

إِنَّمَا بَدْءُ وُقُوعِ الْفِتَنِ أَهْوَاءٌ تُتَّبَعُ وَأَحْكَامٌ تُبْتَدَعُ يُخَالَفُ فِيهَا كِتَابُ اللَّهِ وَيَتَوَلَّي عَلَيْهَا رِجَالٌ رِجَالًا عَلَي غَيْرِ دِينِ اللَّهِ فَلَوْ أَنَّ الْبَاطِلَ خَلَصَ مِنْ مِزَاجِ الْحَقِّ لَمْ يَخْفَ عَلَي الْمُرْتَادِينَ وَلَوْ أَنَّ الْحَقَّ خَلَصَ مِنْ لَبْسِ الْبَاطِلِ انْقَطَعَتْ عَنْهُ أَلْسُنُ الْمُعَانِدِينَ وَلَكِنْ يُؤْخَذُ مِنْ هَذَا ضِغْثٌ وَمِنْ هَذَا ضِغْثٌ فَيُمْزَجَانِ فَهُنَالِكَ يَسْتَوْلِي الشَّيْطَانُ عَلَي أَوْلِيَائِهِ وَيَنْجُو الَّذِينَ سَبَقَتْ لَهُمْ مِنَ اللَّهِ الْحُسْني؛[١] همانا آغاز پديد آمدن فتنه‌ها، هواپرستي و بدعت‌گذاري در احكام آسماني است؛ نوآوري‌هايي كه قرآن با آن مخالف است، و گروهي بر گروه ديگر سلطه و ولايت يابند كه برخلاف دين خداست.

[١] سيد رضي، نهج البلاغه، خطبة ٥٠.