تعدد قرائت ها - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٤٢ - اشاره اى به دلايل لزوم توجه به ظاهر قرآن

كرد؛ اما چنين توهمى نادرست است. اگرچه از دوران قديم تاكنون، تعدادى انگشت شمار از مفسران، از تفسير ظاهر آيات صرف‌‌نظر كرده و فقط به بيان نكته‌‌هاى ذوقى پرداخته‌‌اند، ولى آنان به ظاهر قرآن نيز باور داشته و بدان عمل مى‌‌كرده‌‌اند. اين مفسران در مقام تفسير ظاهر آيات نبوده‌‌اند، بلكه انگيزه اصلى آنان نگارش نكات ذوقى و تأويلى بوده و برخى از آنان در مقدمه كتابشان به اين مطلب تصريح كرده‌‌اند.[١] آرى اگر كسى معتقد باشد كه تفسير ظاهر الفاظ و عبارات قرآنى اعتبارى ندارد و فقط همان معناى ذوقى يا تأويلى مراد خدا است، فردى منحرف است و سخنانش مردود است.

به هر حال اگر نويسندگان تفاسير عرفانى به ظواهر قرآن نيز معتقد بوده و در كنار آن به نكته‌‌هاى ذوقى نيز بپردازند، تا اندازه‌‌اى ـ آن هم در صورتى كه دليلى بر بطلان آنها نداشته باشيم ـ قابل قبول است. اما اگر كسانى ظواهر قرآن را رها كنند و آن را معتبر ندانند از آنان تبرّى مى‌‌جوييم، زيرا اين كار با آيات و روايات متعددى ناسازگار است.

 

اشاره‌‌اى به دلايل لزوم توجه به ظاهر قرآن

برخى آيات بر قرائت[٢] و گوش فرادادن به قرآن[٣] و تدبر و تأمل در آن[٤] تأكيد، و برخى، مخاطبان را به سبب عدم تدبّر در قرآن نكوهش نموده است:

---

[١] مانند ملاعبدالرزاق كاشانى در مقدمه «تأويلات». در نسخه چاپى رايج، اين كتاب با نام جعلى «تفسير القرآن الكريم» به غلط به محى الدين بن عربى نسبت داده شده است. [٢] فَاقْرَؤُا ما تَيَسَّرَ مِنَ الْقُرآنِ؛ پس هرچه ميسّر شود از قرآن بخوانيد. مزّمّل(٧٣)، ٢٠. [٣] وَ اِذا قُرِئَ الْقُرآنُ فَاسْتَمِعُوا لَهُ وَ اَنْصِتُوا لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ؛ و هنگامى كه قرآن خوانده شود بدان گوش دهيد و ساكت باشيد شايد مشمول رحمت شويد. اعراف(٧)، ٢٠٤. [٤] كِتابٌ أَنْزَلْناهُ إِلَيْكَ مُبارَكٌ لِيَدَّبَّرُوا آياتِهِ؛ كتابى مبارك است كه آن رابه سوى تو نازل كرده‌‌ايم تا در آيات آن بينديشند. ص (٣٨)، ٢٩.