تعدد قرائت ها - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٢٤ - ٢ وجود آيات متشابه

با توضيحى كه بيان كرديم «تعدّد قرائت‌‌ها» معناى وسيع‌‌ترى پيدا كرد؛ اول اختصاص به قرائت لفظ داشت، سپس تعدد معنا و در مرحله سوم تعدد فتوا در احكام فقهى و در مرحله چهارم اختلاف نظر در مسايل عقيدتى و كلامى را هم دربرگرفت. نظير اين سير تحول در واژه «قرائت‌‌ها» بيش از چهارصد سال است كه در اروپا نيز تحقق پيدا كرده است. اخيراً نيز نظريه جديدى به عنوان نظريه‌‌اى فلسفى در بين فيلسوفان معاصر اروپايى و سپس كل جهان غرب، پديد آمده است كه تعدد قرائت‌‌ها را ويژه متون يعنى نوشته‌‌ها و خواندنى‌‌ها نمى‌‌دانند. بر اساس اين نظريه، كلام اشخاص و حتى بالاتر از آن، هر گزاره قابل تصورى كه در ذهن انسان منعكس شود، مى‌‌تواند معانى متعددى داشته باشد. اين نظريه به نام «هرمنوتيك فلسفى» مطرح است.

در هر حال، مقصود اين است كه بدانيم «قرائت‌‌هاى متعدد» از كجا آمده و شكل گرفته و چگونه با فرهنگ ما آشتى داده شده و وارد آن گرديده است؛ اصطلاحى كه در گذشته ـ حتّى پنجاه سال پيش ـ در كتاب‌‌هاى اسلامى، به معنايى كه امروز استعمال مى‌‌شود وجود نداشته است.

٢. وجود آيات متشابه

خداى متعال بنا به مصالحى، برخى از آيات قرآن كريم را به صورت متشابه بيان فرموده است. آيات متشابه به آياتى اطلاق مى‌‌شود كه داراى احتمالات متعددى بوده و تفسيرهاى گوناگونى را بر مى‌‌تابد. از اين رو تفسير آنها دقت و تأمل بيشترى مى‌‌طلبد و در نهايت ممكن است مفسران دو يا چند تفسير از آن آيه ارايه كنند كه اثبات رجحان يكى از آنها آسان نباشد و همه آنها قابل قبول تلقى شود. وجود اين تفسيرهاى متعدد نيز مى‌‌تواند زمينه‌‌اى براى پذيرش تعدد قرائات و پلوراليسم دينى باشد.