قرن هشتم ، از دوره هاى شكوفا در تاريخ اسلامى است و در اين قرن ، زنان در بسيارى از عرصه هاى علمى و اجتماعى درخشيدند . يكى از عرصه هاى علمى حضور زنان ، اشتغال به حديث در اين قرن است . گسترده ترين گزارش از اين دوره را ابن حجر عسقلانى در كتاب الدرر الكامنة فى اعيان المأة الثامنة به دست داده است . وى در اين كتاب ، شرح حال ٥٢٠٤ تَنْ از شخصيت هاى قرن هشتم را به قلم آورده كه از اين تعداد ، ١٩٠ نفر زن هستند و از اين رقم ، ١٧١ نفر آنان به حديث اشتغال داشته اند . [١] البته ابن حجر در اين اثر زنان را از مردان تفكيك نكرده است . [٢] در دوران معاصر ، سه پژوهشگر به تحليل و بررسى محدّثات قرن هشتم ، البته برپايه كتاب الدرر الكامنة پرداخته اند . در اين جا نخست به معرفى اين سه اثر پرداخته و سپس تحليل كلى از مسئله ارائه مى گردد : ١ . نخستين پژوهشگرى كه به اين موضوع پرداخته ، خانم دكتر امينه محمّد جمال الدين ، استاد دانشكده دختران دانشگاه عين شمس است . وى ، نخست مقاله اى در مجله مركز بحوث السنّة و السيرة ، در سال ١٤١٣ق ، با عنوان النساء المحدّثات فى العصر المملوكى تحرير كرد . سپس اين مقاله را گسترش داد و در سال ١٤٢٣ق ، به صورت كتابى توسط دار الهداية ، در مصر منتشر كرد . وى ، علاوه بر تحليل كتاب الدرر الكامنة ، طى جدولى ، محدّثات قرن هفتم و هشتم را

[١] النساء المحدّثات فى العصر المملوكى ، ص ١٩ .[٢] بايد يادآورى كرد كه ابن حجر ، اثرى ديگر دارد كه مخطوط آن باقى مانده و هنوز به چاپ نرسيده است ، با عنوان «معجم الشيخة مريم» كه در آن از ٢١ شيخ و استاد مريم ، يعنى كسانى كه مريم از آنها سماع حديث كرده و يا به وى اجازه روايت داده اند ، ياد كرده است . برخى از اين زنان ، در كتاب الدرر الكامنة نيامده است .