شمالى بقعه مطهرۀ علوى بفاصله كمى واقع بود و بعدا بنا به وصيت خود او تبديل بمسجد گرديده و هم اكنون به نام مسجد شيخ طوسى معروف است دفن گرديد. مدت توقف وى در نجف ١٢ سال (از ٤٤٨ تا ٤٦٠) بوده است.

اين بود سر گذشت اجمالى شيخ طوسى و اينك بطور مشروح:

بنا بر آن چه گفته شد زندگى شيخ، به حسب محل اقامت داراى سه مرحله بوده است:

١- دوران تولد تا هجرت به بغداد: (از سال ٣٨٥ تا ٤٠٨).

٢- دوران اقامت در بغداد تا هجرت به نجف: (از سال ٤٠٨ تا ٤٤٨).

٣- دوران اقامت در نجف تا وفات: (از سال ٤٤٨ تا ٤٦٠).

١- از تولد، تا هجرت به بغداد

اطلاعات ما از اين مرحله از حيات شيخ طوسى بر حسب مؤاخذ موجود، ناچيز و بلكه صفر است. ترجمه نويسان قديم، راجع باين مرحله همين قدر نوشتهاند كه در ماه رمضان ٣٨٥ متولد و در سال ٤٠٨ به بغداد هجرت كرد و فقط او را به طوس نسبت دادهاند [١] و با اين اشارۀ مبهم ما را در برابر پرسشهايى چند سر گردان گذاردهاند: آيا ولادت وى در «طوس» اتفاق افتاده يا در جاى ديگر؟ آيا اهل يكى از دو قصبۀ بزرگ طوس «نوقان» كه بعدا بشهر عظيم مشهد تبديل گرديد و «طابران»: شهر طوس فعلى زادگاه و مدفن «فردوسى شاعر مشهور» بوده يا از قراء ديگر «طوس»؟. آيا خاندان وى اصلا اهل «طوس» و از طبقۀ دانشمندان و رجال دين بودهاند؟. اساتيد و مشايخ وى در آن ديار چه كسانى بودهاند؟. در أثناء هجرت به بغداد در شهرهاى «نيشابور»، «رى» و «قم» كه در آن هنگام دار العلم بوده است اقامت كرده و دانشى اندوخته؟ به هيچيك از اين پرسشها نمىتوانيم پاسخ دهيم. آن چه مسلم است «شيخ طوسى» منسوب به «طوس» بوده است و قبل از ورود به «بغداد» آن اندازه

[١] نجاشى معاصر شيخ، در رجال خود ص ٣١٦ فقط وى را بطوس نسبت داده و همچنين مؤلف در فهرست ص ١٨٨ و سائر آثار خويش. علامه: حلى در «خلاصة الأقوال» ص ١٤٨ مىگويد:. ولد (قدس اللّٰه روحه) في شهر رمضان سنة خمس و ثمانين و ثلاثمائة و قدم العراق في شهور سنة ثمان و أربعمائة. و چنانكه از اين عبارت پيداست علامه نيز محل تولد شيخ را معين نكرده است.