الجمل و العقود في العبادات - الشيخ الطوسي - الصفحة ١ - شرح حال و آثار شيخ طوسى
شرح حال و آثار شيخ طوسى
مفسر، محدث، فقيه، اصولى، متكلم و رجالى قرن پنجم هجرى شيخ ابو جعفر محمد بن حسن بن على بن حسن طوسى معروف به شيخ الطائفه، در ماه رمضان سال ٣٨٥ هجرى (چهار سال بعد از در گذشت شيخ صدوق) ظاهرا در طوس متولد شده و در سنۀ ٤٠٨ در حاليكه ٢٣ سال از عمر وى گذشته بود وارد بغداد عاصمه علمى اسلام و مركز خلافت گرديد و بلا فاصله تحصيلات خود را نزد مشايخ آنجا دنبال كرد و ملازمت شيخ مفيد محمد بن محمد بن نعمان مشهور به ابن المعلم متكلم و فقيه معروف را برگزيد مدت پنج سال، تا سال فوت مفيد ٤١٣ از محضر وى فنون مختلف را فرا گرفت، و پس از مفيد يكى از برجستهترين شاگردان سيد مرتضى علم الهدى بشمار مىآمد، سيد مرتضى را به وى عنايت خاصى بود و ماهى ١٢ دينار براى او مقرر فرمود و تا سال ٤٣٦ كه سيد در گذشت مدت ٢٣ سال از خرمن دانش آن نابغۀ علم و ادب نيز دانش اندوخت، و پس از سيد، ظاهرا رهبرى شيعه و زمام امر شريعت به عهدۀ او محول گرديد و تا سال ٤٤٨ مدت ١٢ سال در بغداد بزيست و از آن پس بر اثر بروز اختلاف بين شيعه و سنى و دگرگونى اوضاع سياسى و انتقال قدرت، از آل بويه شيعه مذهب به سلجوقيان سنى مذهب، رهسپار نجف گرديد.
بنا بر اين، شيخ طوسى درست، چهل سال (از ٤٠٨ تا ٤٤٨) در بغداد بسر برده. قسمتى از اين مدت نسبتا طولانى را بكسب علم و قسمت ديگر را به زعامت و رهبرى و تدريس اشتغال داشته و تقريبا در تمام اين چهل سال، در عين تعلم و تعليم، بكار تأليف و تصنيف سرگرم بوده است.
در شهر كوچك نجف واقع در يك فرسنگى شهر عظيم كوفه كه در آن هنگام كم و بيش محل سكونت و تردد طلاب علم بود در جوار مرقد على (عليه السلام)، مشاغل علمى خويش را ادامه داد و در ٢٢ محرم سال ٤٦٠ هجرى پس از طى هفتاد و پنج سال حيات علمى و عمر با فضيلت و تربيت صدها دانشمند و تأسيس و تقويت قديمترين حوزههاى علمى و تأليف حدود ٥٠ كتاب و رساله در فنون مختلف از جهان در گذشت، و در خانۀ شخصى خود كه در سمت