الأخبار الطوال ( فارسي ) - الدِّينَوري، أبو حنيفة - الصفحة ١٤
تذكره نويسان و دانشمندان دوره هاى بعد كتابهاى ديگرى هم براى او نوشته اند ، ياقوت در معجم الادباء ( ارشاد الاريب ) با آنكه سخن خود را از قول نديم نقل مى كند علاوه بر كتابهاى بالا كتابهاى زير را هم آورده است . [١١] ١٦ - كتاب الباه . ١٧ - كتاب الكسوف . ١٨ - كتاب اصلاح المنطق .
سپس از قول ابو حيان توحيدى كتابى هم در تفسير قرآن به او نسبت مى دهد و باين ترتيب نوزده كتاب براى او شمرده است .
صفدى ، [١٢] دانشمند قرن هشتم و فلوگِل [١٣] خاورشناس قرن نوزدهم كتاب ديگرى بنام البيان و رساله مختصرى در طب را نيز از او دانسته اند .
با ملاحظه اين كتابها معلوم مى شود نسخه يى از الفهرست نديم كه در اختيار ياقوت حموى بوده با نسخه چاپ شده كنونى تفاوتهايى داشته است ، و اهميت و ارزش كار ابو حنيفه در رشته رياضى و نجوم آشكار مى شود .
اينك توضيح مختصرى درباره كتابهاى او داده مى شود و در مورد اخبار الطوال جداگانه سخن خواهيم گفت [١٤] .
١ - كتاب النبات : اين كتاب درباره شناخت نام گياهانى كه در شعر و ادب عرب آمده كم نظير است و گرچه متأسفانه نسخه اصلى آن تاكنون بدست نيامده است ولى بخش هايى از آن در كتابهاى مخصص ابن سيده [١٥] و آثار ابن بيطار [١٦] نقل شده است و آنرا دائرة المعارف گياه شناسى مى دانسته اند .
٢ - كتاب الفصاحة : كه ظاهراً شامل مباحثى در علوم بلاغت بوده است .
٣ - كتاب الانواء : اين كتاب كه درباره نجوم و شناخت منازل ماه و عجايب آسمان است بسيار مورد توجه بوده و دانشمندان نجوم آنرا ستوده اند ، عبد الرحمن صوفى ستاره شناس بزرگ قرن چهارم در كتاب صور الكواكب خود در اين باره چنين آورده است :
[١١] ياقوت ، ارشاد الاريب ( معجم الادباء ) ج ١ ص ١٢٧ چاپ مارگليوث .
[١٢] صلاح الدين صفدى ، متولد ٦٩٦ در گذشته ٧٦٤ ، براى اطلاع از شرح حالش ، ر ك ، به ، ابن حجر عسقلانى ، الدرا الكامنه ج ٢ ص ١٧٦ چاپ دوم مصر ١٣٨٥ ق .
[١٣] گوستاوفلوگل خاورشناس آلمانى ( ١٨٠٢ - ١٨٧٠ م ) ، ر ك به ، زركلى - الاعلام ج ٢ ص ١١٢ .
[١٤] در اين معرفى از مقدمه استاد عبد المنعم عامر بر اخبار الطوال كمال استفاده را برده ام .
[١٥] ابن سيده ، لغت شناس اندلسى در گذشته ٤٥٨ قمرى است ، ر ك ، دانش نامه ايران و اسلام ص ٦٤٠ .
[١٦] ابن بيطار ، داروو گياه شناس اندلسى قرن ششم هجرت ر ك ، دانش نامه ايران و اسلام ص ٤٥٧ .