احكام معاملات - مدرسى، سيد محمد تقى - الصفحة ٢٤٩ - ٣ - اهليت طرفهاى قرارداد

د- به نظر مى‌رسد مى‌توان برخى از سطوح اكراه واجبار را نيز به حكم بالا ملحق كرد. به عنوان نمونه: كسى كه‌گفتن سخنى به وى اجباراً ديكته شده، ويا كسى كه به امضاى سند فروش خانه‌اش بدون اطّلاع از محتويات آن از سوى كسى مجبور شود، به گونه‌اى كه سخن ويا امضاى آن دو ارادى واختيارى تلقّى نشود، مشمول اين حكم خواهند شد.

٣- اراده آزادانه‌

الف- مراد از «اراده آزادانه» آن است كه طرف قرارداد بر انعقاد آن مجبور نشده باشد، چون كسى كه به انجام كارى مجبور شده باشد در واقع از اعمال اراده واختيار خود محروم است، از اين رو اهليّت وصلاحيّتش ناقص خواهد بود. بهمين خاطر بستن قرارداد با وى هيچ ارزش قانونى وشرعى نخواهد داشت، مگر اينكه پس از آن بدان عقد راضى شود.

ب- اكراه وقتى محقّق مى‌شود كه اختيار فرد از او گرفته شود. تهديد فرد از نظر جانى يا مالى يا ناموسى وقرارگرفتن در وضعيّتى كه از نظر عرف براى انسان قابل تحمّل نبوده وتحمّل آن حرج به حساب مى آيد، از جمله موجبات اكراه مى‌باشند. از همين جهت وارد آمدن زيانهاى كم ويا آزار اندك، موجب تحقّق اكراه نمى‌شوند.

به عنوان نمونه اگر بازرگانى در صورت عدم امضاى قرارداد معيّنى به فاش شدن اسرارش ويا فاش شدن اسرار شركا ونزديكانى كه نزد وى گرانمايه‌اند وزيان آنها را زيان خود محسوب مى‌كند تهديد شود، به گونه‌اى كه از زايل شدن آبرو ونيك نامى خود ونزديكانش نزد ديگران بترسد وقرارداد مزبور را امضا كند، اين بازرگان، مُكْرَه ومجبورمحسوب مى‌شود واكراه محقّق خواهد شد.

ج- گاهى ابزار اكراه حسّى است. همچون: آزار بدنى، تهديد جانى وتهديد به زندان ويا تهديد به اخراج از كشور. گاهى نيز براى اكراه از ابزارهاى روانى‌اى همچون بدنام كردن طرف مقابل، تلاش براى اخراج وى از كارش، ويا لغو مجوّز كار، استفاده مى‌شود. هر قراردادى كه تحت تأثير اينگونه تهديدها امضا شود مشروعيّت نخواهد داشت مگر اينكه بعداً رضايت خود را اعلام نمايد.