الکلام اللطیف؛ شرح فارسی بر تصریف - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٨٦ - صرف اجوف يائى

دلالة عليهما: ضمير در « عليهما » به واو و ياء برمى‌گردد.

صنّ: در اصل « صونّ » بود آنرا به باب « فعل » برديم صونّ شد سپس ضمّه چون بر « واو » ثقيل بود به ماقبلش نقل داديم و پس از سلب واو را حذف كرديم « صنّ » شد و بهمين قياس است باقى صيغه‌ها تا آخر.

بعن: در اصل « بيعن » بود آنرا به باب « فعل » برديم بيعن شد سپس كسره چون بر ياء ثقيل بود به ماقبلش داديم و پس از سلب حركت ما قبل (باء) مكسور گشت التقاء ساكنين شد بين ياء و عين، ياء را حذف كرديم « بعن » شد و بهمين قياس است باقى صيغه‌ها تا آخر.

متن: و اذا بنيته للمفعول كسرت الفاء من الجميع، فقلت: صين و اعتلاله بالنّقل و القلب.

و بيع و اعتلاله بالنّقل.

و نقول فى المضارع: يصون و يبيع و اعتلالهما بالنّقل.

و يخاف و يهاب و اعتلالهما بالنّقل و القلب.

ترجمه:

و زمانيكه آنرا براى مفعول بنا كنى فاء الفعلش را از جميع ابواب بايد كسره دهى پس بگو: صين و اعلال آن هم با نقل بوده و هم با قلب.

و نيز بگو: بيع و اعلالش تنها با نقل مى‌باشد.

و در مضارع ايندو بگو: يصون و يبيع و اعلال آنها فقط با نقل مى‌باشد.

و همچنين بگو: يخاف و يهاب و اعلال ايندو با نقل و قلب مى‌باشد.