الکلام اللطیف؛ شرح فارسی بر تصریف - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٠٢ - نوع سوم معتل اللام

تنبيه‌

چنانچه ملاحظه شد در « غزوا » و « رموا » ماقبل واو جمع مفتوح بوده ولى در « رضوا » و « سروا » مضموم مى‌باشد جهتش آنستكه واو ضمير وقتى بفعل ناقص متّصل شد و اين اتّصال بعد از حذف لام باشد در صورتيكه ماقبل آن (واو ضمير) فتحه‌دار بوده بفتحه‌اش باقى مانده و اگر مضموم و يا مكسور باشد در هردو صورت بآن ضمّه مى‌دهند.

و معلوم باشد كه اصل « رضوا » رضيوا بوده سپس ضمّه ياء را بماقبل يعنى ضاد نقل داده و ياء بخاطر التقاء ساكنين حذف گرديده است.

شرح‌

فتحذف اللّام منه: ضمير در « منه » به ماضى برمى‌گردد.

فى مثال فعلوا: يعنى در صيغه جمع مذكّر غائب مانند: « غزوا » و « رموا » و « رضوا » و « سروا » كه در اصل « غزووا » و « رميوا » و « رضيوا » و « سرووا » بوده‌اند.

مطلقا: يعنى چه قبل از لام الفعل مفتوح بوده و چه غير آن باشد.

و فى مثال فعلت: يعنى مفرد مؤنّث غائب مانند: « غزت » و « رمت » كه در اصل « غزوت » و « رميت » بوده‌اند.

و فعلتا: يعنى تثنيه مؤنّث غائب مانند: « غزتا » و « رمتا » كه در اصل « غزوتا » و « رميتا » بوده‌اند.

اذا انفتح ما قبلها: يعنى ما قبل لام الفعل بنابراين اگر ما قبل لام الفعل در ايندو صيغه (فعلت و فعلتا) مفتوح نباشد لام حذف نمى‌گردد مانند: « رضيت » و « رضيتا » و « سروت » و « سروتا » .

و تثبت فى غيرها: ضمير در « تثبت » به لام الفعل راجع بوده و ضمير