الکلام اللطیف؛ شرح فارسی بر تصریف - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٧٨ - نوع اول معتل الفاء

گردد لذا بعد از قلب « ايجل » شد.

حال اگر كلمه « ايجل » در عبارتى واقع شد كه ماقبلش مضموم بود واو قلب شده بياء برمى‌گردد لذا مى‌گوئى:

يا زيد ايجل (اى زيد بترس).

در اين عبارت كلمه « ايجل » را با واو تلفّظ مى‌كنى ولى با « ياء » مى‌نويسى يعنى در لفظ مى‌گوئى « يا زيد اوجل» ولى در نوشتن « يا زيد ايجل» بايد بنويسى.

پس از آن مى‌گويد:

و « واو » در وزن « يفعل » بضمّ عين ثابت مى‌ماند مانند:

وجه (باقدر و ارزش گرديد) يوجه (باقدر مى‌گردد) اوجه (باقدر باش) لا توجه (باقدر مباش).

چنانچه ملاحظه مى‌كنيم كلمه « يوجه » چون بر وزن « يفعل » است واو در آن محفوظ مانده و از كلمات ذيل « واو » حذف شده:

يطاء (پا و قدم مى‌گذارد)، يضع (قرار مى‌دهد)، يسع (پهناور است)، يقع (واقع است)، يدع (ترك مى‌كند).

و جهت حذف (واو) در اينكلمات آنستكه افعال مذكور تمام در اصل بر وزن « يفعل » بوده‌اند يعنى اصل آنها: يوطئ و يوضع و يوسع و يوقع و يودع بوده لذا چون واو در تمام آنها بين فتحه و كسره واقع شده بود ساقط گرديد و بمناسبت آنكه لام الفعل آنها حرف حلق مى‌باشد عين الفعلشان را مفتوح نموديم بصورت يطاء و يضع الى آخر درآمدند و نيز واو از كلمه « يذر » بمعناى (ترك مى‌كند) حذف شده با اينكه نه از باب « يفعل » است و نه لام الفعلش از حروف حلق مى‌باشد و جهت آن اينستكه بمعناى « يدع » است و چون « واو » از « يدع » حذف شده لا جرم از كلمه‌اى كه بمعناى آن هست نيز « واو » را ساقط نموده‌اند.