الکلام اللطیف؛ شرح فارسی بر تصریف - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٨٢ - نوع اول معتل الفاء

و تدغمان فى التّاء: ضمير در « تدغمان » به واو و ياء راجع بوده و مقصود از « التاء » تاء باب افتعال است.

حكم ودّ، يودّ: كلمه « ودّ » يعنى دوست داشت و « يودّ » يعنى دوست مى‌دارد.

كحكم عضّ يعضّ: كلمه « عضّ » يعنى گزيد و « يعضّ » يعنى مى‌گزد و حاصل مراد اينستكه:

مثال واوى كه مضاعف باشد و از نظر احكام همچون ادغام و اعلام حكم مضاعفى را دارد كه حرف علّه ندارد.

ايدد كاعضض: كلمه « ايدد » امر حاضر است و در اصل « اودد » بوده واو ما قبل مكسور قلب بياء شده مبدّل به « ايدد » گرديد.

متن: الثّاني المعتلّ العين‌

و يقال له الاجوف و ذو الثّلاثة، لكون ماضيه على ثلاثة احرف اذا اخبرت عن نفسك، فالمجرّد تقلب عينه فى الماضي الفا سواء كان واوا او ياءا، لتحرّكهما و انفتاح ما قبلهما نحو: صان و باع.

فان اتّصل ضمير المتكلّم او المخاطب او جمع المؤنّث الغايبة نقل فعل من الواوى الى فعل و من اليائي الى فعل دلالة عليهما و لم يغيّر فعل و لا فعل اذا كانا اصليّين و نقلت الضّمّة و الكسرة الى الفاء و حذف العين لالتقاء السّاكنين.

فتقول:

صان، صانا، صانوا، صانت، صانتا، صنّ، صنت، صنتما، صنتم، صنت، صنتما، صنتنّ، صنت، صنّا.

و تقول: