الکلام اللطیف؛ شرح فارسی بر تصریف - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٣٧ - فعل مضارع معلوم

اختصّ بزمان الحال: ضمير در « اختصّ » به مضارع برمى‌گردد.

و فى التّنزيل: يعنى و در قرآن آمده است.

انّى ليحزننى ان تذهبوا به: آيه (١٣) از سوره يوسف.

متن:

و المبنىّ للفاعل منه، ما كان حرف المضارعة منه مفتوحا الّا ما كان ماضيه على اربعة احرف، فانّ حرف المضارعة منه يكون مضموما ابدا نحو يدحرج و يكرم و يفرّح و يقاتل.

ترجمه:

و آنچه از فعل مضارع براى فاعل بنا شده فعلى است كه حرف مضارعه آن مفتوح باشد مگر مضارعى كه ماضى آن داراى چهار حرف باشد كه در اينصورت حرف مضارعه‌اش هميشه مضموم مى‌باشد مانند:

يدحرج (مى‌غلطاند) و يكرم (احسان مى‌كند) و يفرّح (شاد مى‌نمايد) و يقاتل (زدوخورد مى‌كند).

شرح‌

فعل مضارع معلوم‌

مضارع معلوم عبارتست از فعلى كه آنرا بفاعل نسبت دهند و علامت آن اينستكه حروف مضارعه يعنى (همزه- نون- ياء- تاء) مفتوح است مگر آندسته از افعال مضارعى كه ماضى آنها داراى چهار حرف باشد كه در مضارع حروف مضارعه مضموم مى‌گردد و آن در چهار باب است:

١- باب افعال مانند: اكرم، يكرم.

٢- باب تفعيل مانند: فرّح، يفرّح.

٣- باب مفاعله مانند: قاتل، يقاتل.

٤- باب فعلله مانند: دحرج، يدحرج.